UPLOAD

    Ayten Akhmed

    Azerbaijan

    1.8K

    MERKEZ BANKACILIĞI VE MERKEZ BANKASININ ÇALIŞMA SİSTEMİ

    Published: April 02, 2021

    Merkez bankacılığı nedir? Merkez bankalarının ortaya çıkışını hızlandıran etmenler; Merkez bankacılığının kronolojisi; Merkez bankalarının amaç, hedef ve görevleri; Merkez bankası bağımsızlığı; Merkez bankasının çalışma sistemindeki araçlar; APİ'de repo işlemleri ve b. konular tam şekilde ele alınmıştır.

    Comments

    MERKEZ BANKACILIĞI VE MERKEZ BANKASININ ÇALIŞMA SİSTEMİ

    • 1. Slide1 MERKEZ BANKACILIĞI VE MERKEZ BANKASININ ÇALIŞMA SİSTEMİ
    • 2. Slide32 ֎Para politikası nedir? ֎Merkez bankacılığı nedir? ֎Merkez bankacılığının tarihçesi; ֎Merkez bankacılığında amaçlar; ֎Merkez bankasının temel hedefleri; ֎Merkez bankasının görevleri- TCMB örneği; ֎Merkez bankası ile ticari bankanın farkı; ֎Merkez bankasının bağımsızlığı; ֎Merkez bankasının çalışma sistemindeki araçlar; ֎APİ’de repo işlemleri; ֎Merkez bankasının çalışma sistemi: ↦Para dağıtım sistemi-Nicel genişleme, ↦Banknotlar, ↦Rezerv, ↦Sabit döviz kurları, ↦Reeskont kredileri ve zorunlu karşılıklar, ↦İndirimli krediler, ↦Kaydi para yaratma süreci, ↦Nakit çekme işlemi. ֎Merkez bankacılığının işleyişindeki roller; ֎Merkez bankalarının ekonomiye etkileri: Faiz oranları, makro ve mikro etkiler; ֎Merkez bankalarınn olası kriz durumuna yanıtı; ֎Merkez bankasındaki zorluklar; ֎Bir merkez bankasının insanlar için önemi nedir? İÇERİK
    • 3. Slide2 Para politikası; fiyat istikrarı, finansal istikrar, ekonomik büyüme ve istihdam artışı gibi hedeflere ulaşabilmek için paranın elde edilebilirliğini ve maliyetini etkilemeye yönelik olarak alınan kararları ifade etmektedir. Para politikasının uygulanmasından merkez bankaları sorumludur. Merkez bankaları, para politikasını oluştururken çeşitli araçlar kullanabilirler. En çok kullanılan para politikası araçlarından biri kısa vadeli faiz oranıdır. Bu oran, merkez bankalarının finansal kuruluşlarla gecelik veya haftalık gibi çok kısa vadelerde yaptığı işlemlerde kullanılan faiz oranını ifade etmektedir. Maliye politikaları ile birlikte makro ekonomi politikalarını oluştururlar. Para polikitası uygulamaları sıkı para politikası ve genişleyici para politikası uygulamaları olarak ikiye ayrılabilir. Sıkı para politikası uygulamasında para arzı küçültülmeye çalışılırken, genişleyici para politikasında ise para arzı arttırılmaya çalışılır. Bir merkez bankası dolaşımdaki para miktarını artırmak istediğinde, ticari bankalardan ve kurumlardan devlet tahvilleri satın alır. Bir merkez bankası tahvil satın aldığında, para merkez bankasından tek tek ekonomideki bankalara akar ve dolaşımdaki para arzını arttırır. Bir merkez bankası tahvil sattığında, ekonomideki bireysel bankalardan gelen para merkez bankasına akar ve bu da ekonomideki para miktarını azaltır. Bu, banka varlıklarını serbest bırakır: Artık ödünç alacak daha fazla nakit vardır. Merkez bankaları, ekonomideki faiz oranını düşüren genişletici veya gevşetici para politikasının bir bölümü ile bu tür harcamalar yapar. PARA POLİTİKASI NEDİR?
    • 4. Merkez bankacılığı nedir?Will Rogers: “Merkez bankacılığı, tekerlek ve ateşle birlikte insanlık tarihinde meydana gelen üç önemli icattan biridir.” Merkez bankacılığı nedir? Will Rogers: “Merkez bankacılığı, tekerlek ve ateşle birlikte insanlık tarihinde meydana gelen üç önemli icattan biridir.” Merkez bankası, bir ulus veya bir grup ulus için para ve kredi üretimi ve dağıtımı üzerinde ayrıcalıklı kontrol edilen bir finans kuruluşudur. Bir merkez bankası aynı zamanda bir ülkenin para politikasının düzenleyici otoritesi olarak hareket eder ve dolaşımdaki banknot ve madeni paraların tek sağlayıcısı ve yazıcısıdır. Merkez bankaları, doğası gereği piyasaya dayalı olmayan ve hatta rekabete aykırı kurumlardır. Bazıları kamulaştırılmış olsa da, birçok merkez bankası devlet kurumu değildir ve bu nedenle genellikle politik olarak bağımsız olarak lanse edilir. Ancak, bir merkez bankası yasal olarak devlete ait olmasa bile, imtiyazları kanunla belirlenir ve korunur. Merkez bankaları, para arzını ve kredi mevcudiyetini gevşeterek veya sıkılaştırarak para politikası uygularlar, merkez bankaları bir ülkenin ekonomisini dengede tutmaya çalışır.
    • 5. Merkez bankalarının ortaya çıkışını hızlandıran etmenler Merkez bankalarının ortaya çıkışını hızlandıran etmenler Devletler 18, 19 ve 20. Yüzyıllarda yaşanan savaşların finansmanında borç para bulma konusunda büyük zorluklarla karşılaşmışlardır. Bu sebeple ülkeler, banknot ihraç yetkisine sahip bankalardan borçlanma yoluna gitmişlerdir. Ancak savaş giderlerinin karşılanması için yapılan yoğun banknot ihracı oldukça yüksek enflasyona sebep olmuştur. Bu deneyim karşısında banknot basma yetkisine sahip ticari bankaların yasal olarak kısıtlanması yoluna gidilmiştir. Yapılan yasal düzenlemelerle parasal istikrarın sağlanacağı anlaşılmış; ticari bankalarının banknot ihraç yetkilerinin kaldırılması ve bu yetkinin tek bir bankaya verilmesiyle merkez bankacılığına doğru giden serüvenin adımları atılmıştır. Şüphesiz merkez bankacılığının ortaya çıkmasında birçok neden söz konusudur. Genel olarak bakıldığında banknot ihracını kontrol altına alma; paranın fonksiyonlarının ve ekonomik yaşamdaki etkinliğinin değişmesi ve artması; zaman içinde “polis devlet” olgusundan, “sosyal devlet” olgusuna doğru bir evrilme süreci sonucu artan kamu giderlerini karşılamada kamu gelirlerinin yetersiz kalması en önemli nedenler olarak sıralanabilir. 1900'lü yıllardan önce kurulan merkez bankalarının genel olarak kuruluş amaç ve görevleri savaş giderlerinin finansmanı, kamu borçların yönetimi ve senyoraj yaratma, parasal bağımsızlık, ekonomik büyümeyi teşvik etme, parasal reformları destekleme, savaş öncesi ekonomik istikrarı ve parasal rejime olan güveni sağlama şeklinde sıralanabilir. Ancak belirtmek gerekir ki, erken dönem merkez bankalarının görevi para politikasını yürütmekten ziyade kamu finansmanı sağlamak olmuştur. 1929 Büyük Buhranı, hükümetlerin yoğun ekonomik müdahaleleri, altın standardına geri dönme çabaları ve para bloklarının oluşması; ulusal ve uluslararası ekonomi politikalarında istikrarsızlık yaşanmasına neden olmuştur. Böyle bir ortamda merkez bankaları devletin bütçe açıklarını finanse eden ve savaş harcamalarını karşılayan kurumlar olmuşlardır. Bu dönemin sonlarına doğru merkez bankaları doğrudan hükümetlerin kontrolü ve denetimi altında çalışmışlardır. Bu yüzden devletin bankacısı olarak bilinmektedirler.
    • 6. Slide3 Merkez bankacılığının kronolojisi 1668'de İsveç, Sveriges Riksbank adlı ilk merkez bankasını kurdu. Kuruluşu, İsveç'in ilk bankası olan Stockholms Banco'nun 1656'daki başarısızlığından kaynaklanıyor. Daha sonra 26 yıllık bir arayla, yani 1694 yılında kurulan Bank of England, devlet borcu satın almak için bir anonim şirket olarak kurulan ilk emisyon bankası olmuştur. Diğer merkez bankaları daha sonra benzer amaçlarla Avrupa'da kuruldu, ancak bazıları parasal kargaşayla başa çıkmak için kuruldu. Örneğin, Banque de France, Napolyon tarafından 1800 yılında Fransız Devrimi sırasında kağıt paranın aşırı enflasyonundan sonra para birimini istikrara kavuşturmak ve hükümet finansmanına yardım etmek için kuruldu. Diğer bankaların mevduatlarını ellerinde tuttukları için, bankacılar için banka görevi görmeye, bankalar arası işlemleri kolaylaştırmaya veya diğer bankacılık hizmetlerini sağlamaya geldiler. Büyük rezervleri ve geniş muhabir banka ağları nedeniyle bankacılık sistemindeki çoğu banka için depo haline geldiler. Bu faktörler, finansal kriz karşısında son çare olmalarına izin verdi. Başka bir deyişle, finansal sıkıntı zamanlarında muhabirlerine acil nakit sağlamaya istekli hale geldiler. Dünyadaki diğer merkez bankalarının ortaya çıkış kronolojisi: 1791 - First Bank of United States: Özel statüde kurulmuş; para basımı ve sirkülasyonu konusunda faaliyet göstermiştir. 25 yıl sonra bu bankanın yerine 1812 Savaşı’nın borçlarını fonlamak amacıyla 1816 yılında “The Second Bank of United States” kurulmuştur. 1816 - The Second Bank of United States: 1812 Savaşı’nın borçlarını fonlamak amacıyla 1816 yılında kurulup 1840’ların sonlarında kapatılmıştır. 1847- Bank-ı Dersaadet: Galata bankerleri tarafından kurulmuştur. Osmanlı İmparatorluğu’nda İlk defa dış ödemeleri düzenleme işlevini üstlenen bir banka oluşturulmuştur. 1856 - Osmanlı Bankası (Ottoman Bank): 1856 yılında İngiltere kralının bir fermanı ile İngiliz sermayeli Osmanlı Bankası kurulmuştur. Merkezi Londra’daydı. Küçük miktarlarda kredi vermek, hükümete avans vermek ve bazı hazine bonolarını iskonto etmek gibi sınırlı görevleri bulunmaktaydı. 1863 - Bank-ı Osmanii Şahane: 1863 yılında Osmanlı Bankası kendini feshederek, İngiliz ve Fransız ortaklığı şeklinde yeniden örgütlenmiştir. Böylece devlet bankası niteliği kazanmıştır. 1875 - Reichsbank: Almanya’nın siyasi birliğinin tamamlanmasıyla birlikte ülke sınırları içerisindeki 33 bankanın banknot ihraç etme yetkisi vardı. 1875’te çıkartılan yasayla yetki devri gerçekleştirilerek Reichsbank’a merkez bankası rolü verildi. 1913 - Amerikan Merkez Bankası (Federal Reserve Bank System/FED): FED, Washington’da bulunan bir merkezi hükümet dairesi olan Yönetim Kurulu ve on iki tane Bölge Merkez Bankasından (Federal Reserve District Banks) oluşan bir merkez bankasıdır . 1930 - TC Merkez Bankası: 3 Ekim 1931 de 1715 sayılı kanunla faaliyete geçmiştir. 1970 de 1211 sayılı kanunla 1715 sayılı kanun değiştirilmiştir. 2001 de 1211 sayılı kanunun yerine 4651 sayılı kanun getirilmiştir. En son 2008’de 4651 sayılı kanunun yerine 5787 sayılı kanun getirilmiştir. 1957 - Alman Merkez Bankası (Bundesbank): Sermayesi bütünüyle kamuya ait olan Bundesbank, bağımsız merkez bankalarının kuruluşuna öncülük etmiştir. Bazı temel konularda hükümete karşı sorumlulukları bulunmasına rağmen, birçok yönden oldukça geniş yetkilere sahiptir (para politikasının formülasyonu ve hedeflerinin seçimi, para arzının düzenlenmesi gibi). 1994 - Avrupa Merkez Bankası/AMB (The European Central Bank/ECB): AMB 1994 tarihinde Frankfurt’ta kurulmuştur. 1998 Avrupa Para Enstitüsü’nün görevlerini AMB’ye devretmesiyle AMB 1 Temmuz 1998 tarihinden itibaren resmi olarak göreve başlamıştır.
    • 7. MERKEZ BANKASININ AMAÇLARI MERKEZ BANKASININ AMAÇLARI Merkez bankaları, para politikasını denetlemekten döviz istikrarı, düşük enflasyon ve tam istihdam gibi belirli hedeflerin uygulanmasına kadar çok çeşitli diğer sorumlulukların yanı sıra bir ulusun (veya bir grup ulusun) para sistemini denetlemekten sorumludur. Bir ülkenin para biriminin istikrarını sağlamak için, merkez bankası bankacılık ve para sistemlerinde düzenleyici ve otoriter olmalıdır. Amerika Birleşik Devletleri'ndeki Federal Rezerv gibi merkez bankaları, kendi iç ekonomilerinin mümkün olduğunca sorunsuz çalışmasını sağlamak için tasarlanmıştır. Çoğu ülkede, merkez bankalarının en azından enflasyonist baskılarla mücadele etmesi bekleniyor. Merkez bankalarının genel amacı, küresel ekonomideki patlama ve çöküş döngülerini ortadan kaldırmak veya kontrol altında tutmaktır. Örneğin, Avrupa Merkez Bankası'nın temel amacı fiyat istikrarını sağlamak ve Euro'nun değerini korumaktır. Avrupa Merkez Bankası'nın diğer sorumlulukları arasında döviz işlemleri yapmak, ödeme sistemlerinin düzgün işleyişini ve güvenliğini teşvik etmek ve Euro bölgesinin döviz rezervlerini yönetmek yer almaktadır. FED’in amaçlarına da değinir olursak, maksimum istihdam, istikrarlı fiyatlar, orta ve uzun vadeli faiz oranları ile birlikte ekonomideki para ve kredi koşullarını etkileyerek ülkenin para politikasını yürütmek; ülkenin bankacılık ve finansal sisteminin güvenliğini sağlamak ve tüketicilerin kredi haklarını korumak için bankacılık kurumlarının düzenlenmesini ve denetlenmesini sağlamak; finansal piyasalarda ortaya çıkabilecek sistematik risk içeren finansal sistemlerin istikrarını korumak; ülkenin ödemeler sisteminin işleyişinde önemli bir rol oynayan yabancı resmi kuruluşlara, ABD hükümetine ve mevduat kuruluşlarına finansal hizmetler sağlamaktır.
    • 8. MERKEZ BANKASININ TEMEL HEDEFLERİ MERKEZ BANKASININ TEMEL HEDEFLERİ Fiyat istikrarı- Fiyat istikrarı, muhtemelen merkez bankalarının önde gelen hedeflerinden biridir. 1970'ler ve 1980'lerdeki yüksek enflasyon seviyelerinden ve 1929'daki Büyük Buhran felaketinden sonra, fiyatlar üzerindeki kontrol, merkez bankacılığı politikasının temel unsurlarından biridir. Şimdi, gelişmiş dünyanın büyük kısmında, enflasyonun hedef oranı yüzde 2'dir. Bunun nedeni, tüketimi teşvik edecek kadar, paniğe kapılacak kadar yüksek olmayarak daha büyük bir enflasyon döngüsü yaratmasıdır. Yine de aşırı miktarda tasarrufa neden olacak kadar düşük değildir. Geçmişe dönersek, tam istihdam, merkez bankasının önde gelen hedeflerinden biriydi. Ancak refah devleti genişledikçe ve para politikası anlayışı arttıkça geriye doğru bir adım attı. Bununla birlikte, tam istihdam hala nispeten önemli bir hedeftir. İstihdam artmaya başlarsa çoğu merkez bankası harekete geçecektir. Genellikle bu, işletmelere daha ucuz kredi sağlamak için faiz oranlarını düşürerek yapılır. Buna karşılık, işletmeler, yatırım yapmak ve faaliyetlerini genişletmek için ucuz krediyi kullanacaklar. Finansal İstikrar- Merkez bankası, finansal istikrarı korumak için genellikle son çare olarak hareket eder. Örneğin, çoğu ticari banka, varlıklarını ve borçlarını uyumlu hale getirebilmek için kısa vadeli kredilere ihtiyaç duyar. Bazen bir ticari banka başka bir finans kuruluşuna kredi ödemek zorunda kalabilir, ancak varlıkları uzun vadeli kredilere ve diğer likit olmayan varlıklara bağlıdır. Sonuç olarak, yükümlülüklerini yerine getirmek için kısa vadeli likiditeye ihtiyaçları var, merkez bankası burada devreye giriyor. Ekonomik büyüme, genellikle daha fazla iş ve daha iyi yaşam koşulları anlamına geldiğinden, merkez bankaları için önemlidir. Ekonomik büyüme olduğunda, genellikle artan iş yatırımı, istihdamın iyileştirilmesi ve artan talep ile ilişkilendirilir. Şimdi ekonomik büyüme, merkez bankaları için bir hedeftir, ancak ille de asıl amacı değildir. Enflasyonu ve fiyatları kontrol etmek ekonomiyi canlandırmaktan daha faydalı olabileceğinden, genellikle artıları ve eksileri tartmak zorunda kalırlar. Bununla birlikte, merkez bankaları, fiyat istikrarını korurken, eğer bunu yapabilirlerse, genellikle ekonomiyi desteklemeye çalışacaklardır. Döviz Kuru İstikrarı- Bir sebepten ötürü, bir ülke, para birimine olan talebin hızla düştüğü bir döviz şokuyla karşılaşabilir. Bu, yerel bir siyasi çıktı veya mali bir krizden kaynaklanıyor olabilir. Bu da, merkez bankalarının kaçınmaya çalıştığı piyasalarda istikrarsızlık yaratır. Döviz kuru ağır bir şekilde düştüğünde, merkez bankası talebini ve değerini artırmak için döviz piyasasından yerel para birimini satın almaya çalışabilir. Bu, pazarda, ithalatçıları, tedarik zincirini ve aynı şekilde ihracatçıları önemli ölçüde etkileyebilecek istikrarın oluşturulmasına yardımcı olabilir.
    • 9. MERKEZ BANKASININ GÖREVLERİTürkiye Merkez Bankası örneği MERKEZ BANKASININ GÖREVLERİ Türkiye Merkez Bankası örneği T.C. Merkez Bankası’nın görevleri Bankacılık Kanunu’nda (m.4) dört başlık altında belirlenmiştir. Bu genel görevler: vPara ve kredi politikasını, kalkınma planları ve yıllık programlara uygun bir biçimde yürütmektir, vHükümetle birlikte, milli paranın iç ve dış değerini korumak amacıyla gerekli önlemleri almaktır, vUlusal paranın miktar ve tedavülünü, bu yasa gereğince düzenlemektir, vBankalara ödünç para verme işlerini, bu yasada yazılı sınırlar içerisinde yüklenmektir, Bu genel görevler ışığında TC Merkez Bankası’nın görevleri şöyle özetlenebilir: vAçık piyasa işlemleri yapmak. vBankaların ve Bankaca uygun görülecek diğer mali kurumların yükümlülüklerini esas alarak zorunlu karşılıklar ve umumi disponibilite ile ilgili usul ve esasları belirlemek. vHükümetle birlikte Türk Lirası’nın iç ve dış değerini korumak için gerekli tedbirleri almak ve yabancı paralar ile altın karşısındaki değerini tespit etmeye yönelik kur rejimini belirlemek, Türk Lirası’nın yabancı paralar karşısındaki değerinin belirlenmesi için döviz ve efektin vadesiz ve vadeli alım ve satımı ile dövizlerin Türk Lirası ile değişimi ve diğer türev işlerini yapmak, vReeskont ve avans işlemleri yapmak. vÜlke altın ve döviz rezervlerini yönetmek. vFinansal sistemde istikrarı sağlayıcı para ve döviz piyasaları ile ilgili düzenleyici tedbirleri almak. vTürk Lirası’nın hacim ve tedavülünü düzenlemek, ödeme ve menkul kıymet transferi ve mutabakat sistemleri kurmak, kurulmuş ve kurulacak sistemlerin kesintisiz işlemesini ve denetimini sağlayacak düzenlemeleri yapmak, ödemeler için elektronik ortam da dahil olmak üzere kullanılacak yöntemleri ve araçları belirlemek. vFinansal sistemde istikrarı sağlayıcı ve para ve döviz piyasaları ile ilgili düzenleyici tedbirleri almak. vMali piyasaları izlemek. vBankalardaki mevduatın vade ve türleri ile özel finans kurumlarındaki katılma hesaplarının vadelerini belirlemektir. Bunlardan başka Merkez Bankasının başlıca müşavirlik görevleri; vBanka, Hükümetin mali ve ekonomik müşaviri, mali ajanı ve haznedarıdır. vBankanın Hükümetle ilişkisi, Başbakan aracılığı ile sağlanır. vBanka, finansal sistemle ilgili olarak istenilecek hususlarda Hükümete görüş verir. vBanka, bankalar ve uygun göreceği diğer mali kurumlar hakkındaki görüşlerini ve tespitlerini Başbakanlık ile bu kurum ve kuruluşları düzenleme ve denetleme yetkisine sahip kuruluşlara bildirebilir.
    • 10. MERKEZ BANKASI İLE TİCARİ BANKANIN FARKI MERKEZ BANKASI İLE TİCARİ BANKANIN FARKI üMerkez bankası, para politikalarının oluşturulması ve ekonomide paranın düzenlenmesi gereken yolla ilgilenen ülkenin en uç finans kuruluşudur. üDevletin sahip olduğu bir kurum olarak hareket eder. üBir ülkede sadece bir merkez bankası vardır. üMerkez bankası kar amaçlı çalışmıyor. üMerkez Bankasının müşterileri ticari bankalar ve hükumettir. üMerkez bankaları bir ekonomide faiz oranlarını düzenlemek için para politikası oluşturur. üMerkez bankaları bir ekonomide para arzının kaynağıdır. üMerkez bankasının amacı, ulusun ekonomik büyümesini teşvik etmektir; ve ekonomide istikrarlı bir para sistemi için koşullar yaratır. üMerkez bankası, ülkede kredi sisteminin denetleyicisi ve bir dövizin sorumlusu olarak hareket eder. üEkonomideki kredi yaratımlarını kontrol eder, böylece diğer bankalar için bir takas odası görevi görür. üTicari bankalar, merkez bankasına tabidir. Merkez bankası tarafından belirlenen bankacılık politikalarının ve prosedürlerinin takipçileridirler. üTicari bankalar, kamu veya özel olabilir. üBir ülkede birden fazla ticari banka olabilir. üTicari bankaların temel amacı, adından da anlaşılacağı üzere kar elde etmektir. üTicari bankaların müşterileri bireyler ve işletmelerdir. üTicari bankalar, bir ekonominin işleyişi için gerekli olan herhangi bir politika oluşturmazlar. üTicari bankalar bireylerden elde edilen mevduatlar ile çalışırlar ve dolayısıyla böyle bir işlevi yerine getirmezler. üTicari bankalar, merkez bankasının direktiflerine göre ticaretin, sanayinin ve ekonomik büyümenin teşvik edilmesi için kredi yaratır. ü Ticari bankalar döviz ticareti yapar ve bunu merkez bankası onayı ile gerçekleştirmektedir.
    • 11. MERKEZ BANKASININ BAĞIMSIZLIĞI MERKEZ BANKASININ BAĞIMSIZLIĞI Merkez bankası bağımsızlığı genel itibarıyla, para otorilerinin kurumsal, idari, finansal ve para politikasına ilişkin kararlarını herhangi bir baskı unsuru olmadan bağımsız bir şekilde alabilme ve kullanılacak para politikası araçlarını bağımsız olarak seçebilme kabiliyetini ifade eder. Kurumsal bağımsızlık İşlevsel bağımsızlık Finansal bağımsızlık Bireysel bağımsızlık Kurumsal bağımsızlık, merkez bankasının kanun ile tanımlanan amacını ve görevlerini yerine getirirken bir başka kurumdan emir ya da talimat almamasını ve uygulayacağı politikalarda esas aldığı temel amaçları veya hedefleri seçmekte bağımsız olmasını ifade etmektedir. İşlevsel bağımsızlık, merkez bankasının yasayla belirlenmiş olan nihai hedefine ulaşmak için kullanacağı para politikası araçlarını ve yöntemlerini, hükûmetin veya bir başka otoritenin onayına gerek duymadan serbestçe seçebilmesi ve bu araçları serbestçe kullanabilmesi anlamına gelmektedir. Finansal bağımsızlık, merkez bankasının bağımsız bir şekilde faaliyetlerini sürdürerek hedeflerini yerine getirebilmesi için yeterli mali kaynağa ve kendi bütçesini belirleme yetkisine sahip olmasıdır. Bireysel bağımsızlık, merkez bankasının üst düzey yöneticilerinin görev sürelerinin, atanma, çalışma ve görevden ayrılma kurallarının yasalarla net bir şekilde ve siyasi baskıdan bağımsız olarak belirlenmesi anlamına gelmektedir.
    • 12. Slide18 MERKEZ BANKASININ ÇALIŞMA SİSTEMİ
    • 13. MB’NIN ÇALIŞMA SİSTEMİNDEKİ ARAÇLARFED ÖRNEĞİ MB’NIN ÇALIŞMA SİSTEMİNDEKİ ARAÇLAR FED ÖRNEĞİ • İskonto oranı , Merkez Bankalarının kısa vadeli krediler için ticari bankalardan aldığı faiz oranıdır. Federal Rezerv'in iskonto oranından kredilendirilmesi, hedef federal fon oranına ulaşmada açık piyasa işlemlerini tamamlar ve ticari bankalar için yedek bir likidite kaynağı olarak hizmet eder. İskonto oranını düşürmek genişleticidir çünkü iskonto oranı diğer faiz oranlarını etkiler. Düşük oranlar, tüketicilerin ve işletmelerin borç vermesini ve harcamasını teşvik eder. Aynı şekilde, iskonto oranının yükseltilmesi daraltıcıdır çünkü iskonto oranı diğer faiz oranlarını etkiler. Daha yüksek oranlar, tüketicilerin ve işletmelerin borç vermesini ve harcamasını caydırır. İndirim oranı değişiklikleri Rezerv Bankaları ve Guvernörler Kurulu tarafından yapılır. •Rezerv gereksinimleri, Bankaların kasalarında veya bir Rezerv Bankasındaki depozitolarda nakit olarak tutmaları gereken mevduatın kısımlarıdır. Rezerv gereksinimlerindeki azalma, tüketicilere ve işletmelere borç vermek için bankacılık sisteminde mevcut olan fonları artırdığı için genişleticidir. Karşılık gereksinimlerindeki artış, tüketicilere ve işletmelere borç vermek için bankacılık sisteminde bulunan fonları azalttığı için daraltıcıdır. Yönetim Kurulu, rezerv şartlarında değişiklik yapma konusunda tek yetkiye sahiptir. Fed, rezerv gereksinimlerini nadiren değiştirir. •Açık piyasa işlemleri (OMO), Federal Rezerv'in ABD bankalarında rezervde bulunan ve bu nedenle işletmelere ve tüketicilere borç verilebilecek para arzını düzenlemek için açık piyasada esas olarak ABD Hazine menkul kıymetlerini satın alıp satması anlamına gelir . Federal Rezerv, bu açık piyasa satın alma sistemini kullanarak, ticari bankalara devlet tahvili alıp satarak likidite sağlayarak veya başka şekilde alarak belirlediği hedef federal fon oranını üretebilir. APİ‘lerin amacı, bir ekonomide kısa vadeli faiz oranını ve para tabanı arzını manipüle etmektir. •Rezerv Faizleri, 2007-2009 Finansal Krizi sonrasında Kongre tarafından Fed'e verilen en yeni ve en sık kullanılan araçtır. Rezerv bankalarında tutulan fazla rezervlere karşı faiz ödenir. Fed'in, bankaların mevduatlarının belirli bir yüzdesini rezervde tutmalarını istediğini unutmamak lazım. Bu rezervlere ek olarak, bankalar genellikle rezerv için fazladan fon tutarlar. Mevcut rezervlere faiz ödeme politikası, Fed'in faizi banka kredilerini etkilemek için bir para politikası aracı olarak kullanmasına izin vermektedir. Örneğin, FOMC bankaların fazla rezervlerini ödünç vermeleri için daha büyük bir teşvik yaratmak isterse, fazla rezervlere ödediği faiz oranını düşürebilir. Bankaların parayı yedekte tutmak yerine (böylece daha fazla para kazanabilmeleri için) borç verme olasılığı daha yüksektir ve bu da genişletici politika yaratmaktadır.
    • 14. Slide33 APİ’de repo işlemleri (Avrupa Merkez Bankası örneği)
    • 15. Repo oranı ekonomiyi nasıl etkiler?Hindistan Merkez Bankası Repo oranı ekonomiyi nasıl etkiler? Hindistan Merkez Bankası Repo işleminin bileşenleri: üEkonominin “daralmasını” önlemek- Merkez Bankası, Repo faiz oranını enflasyona bağlı olarak artırır veya azaltır. Böylece enflasyonu sınırda tutarak ekonomiyi kontrol etmeyi hedefliyor. üRiskten Korunma ve Kaldıraç- RBI, bankalardan menkul kıymet ve tahvil satın alarak riskten korunma ve kaldıraç sağlamayı ve yatırılan teminat karşılığında onlara nakit vermeyi amaçlamaktadır. üKısa Vadeli Borçlanma- RBI’ nin, azami bankaların önceden belirlenmiş bir fiyattan yatırdıkları menkul kıymetlerini geri satın aldıkları bir gecelik postadır. üTeminatlar ve Menkul Kıymetler- RBI, altın, tahvil vb. üNakit Rezerv (veya) Likidite- Bankalar, ihtiyati tedbir olarak likidite veya nakit rezervi sağlamak için RBI'dan borç para alırlar. Repo Oranı Ekonomiyi Nasıl Etkiler? Repo oranı, Hindistan para politikasının ülkenin para arzını, enflasyon seviyelerini ve likiditesini düzenleyebilen güçlü bir koludur. Ek olarak, repo seviyeleri bankalar için borçlanma maliyetini doğrudan etkiliyor. Repo oranı ne kadar yüksekse, bankalar için borçlanma maliyeti de o kadar yüksek olur ve bunun tersi de geçerlidir. Enflasyonda artış- Yüksek enflasyon seviyelerinde, RBI ekonomideki para akışını düşürmek için güçlü girişimlerde bulunur. Bunu yapmanın bir yolu repo oranını artırmaktır. Yüksek borçlanma maliyetleri nedeniyle daha az kredi kullanılabilirliği, ekonomik aktiviteyi ilerletmek için para arzını kısıtlamaktadır. Bu, enflasyon RBI'nin hedef standartlarına göre yüksek olduğunda ve ekonomideki aşırı ısınmayı kontrol etmek için fiyat artışını dizginlemek gerektiğinde işe yarar Bu, borçlanmayı işletmeler ve endüstriler için maliyetli bir iş haline getirir ve bu da piyasadaki yatırımı ve para arzını yavaşlatır. Repo oranlarındaki değişiklikler, ev kredileri gibi büyük bilet kredilerini doğrudan etkileyebilir. Repo oranlarındaki düşüş, ülkede büyümeyi ve ekonomik kalkınmayı iyileştirmeyi amaçlamaktadır. Tüketiciler bankalardan daha fazla borç alacak ve böylece enflasyonu dengeleyecek. Piyasada Artan Likidite- RBI'nin sisteme fon pompalaması gerektiğinde, repo oranını düşürür. Sonuç olarak, işletmeler ve endüstriler, farklı yatırım amaçları için borç almayı daha ucuz bulmaktadır. Aynı zamanda ekonomideki genel para arzını da arttırır. Bu sonuçta ekonominin büyüme oranını artırır.
    • 16. MB`NIN ÇALIŞMA SİSTEMİ: PARA DAĞITIM SİSTEMİ MB`NIN ÇALIŞMA SİSTEMİ: PARA DAĞITIM SİSTEMİ PARA BASIMI Merkez bankaları, para basımı ve para politikalarının hayata geçirilmesi başta olmak üzere, bir bütün olarak parasal sistemden sorumlu ve ekonomiler için hayati öneme sahip kurumlar olmuşlardır. Merkez bankası borcu nakde veya krediye çevirdiğinde para yaratır. Para basma ve döviz kurunun değerinin belirlenmesi gibi fonksiyonları icra eden ilk merkez bankaları, zamanla ekonomik yaşam ve siyasi konjonktürdeki değişimlerle savaş finansmanını sağlama, kamu borçlarının yönetimi ve senyoraj geliri yaratma gibi işlevler kazanmıştır. Merkez bankası'nın para basması yaygın bir yanılgıdır. Hazine Bakanlığı aslında kağıt para basmaktan ve madeni para basmaktan sorumlu birimdir. Ulusal Ekonomilere para birimi eklemek ille de enflasyona neden olmaz - bu sadece Merkez bankası aşırıya kaçtığında olur. Merkez bankaları, böylece ekonomik büyüme varken sürekli olarak bir ekonomiye para eklemek zorundadır. Ticari bankalar kasalarında hiçbir zaman büyük miktarda para tutmazlar. Paraya ihtiyaç duydukları zaman Merkez Bankasına yönelirler. Dolayısıyla merkez bankasına bir kağıt toptancısı da diyebiliriz. Ancak, sistemin işlemesi için bankaların merkez bankası nezdinde bir hesaplarının olması ve orada oldukça yüklü paralarının bulunması gerekir. Deflasyon dönemleri olan bir durgunlukta, enflasyona neden olmadan para arzını artırmak mümkündür. Bunun nedeni, para arzının sadece parasal tabana değil, aynı zamanda dolaşım hızına da bağlı olmasıdır. Örneğin, işlemlerde keskin bir düşüş varsa (dolaşım hızı), deflasyondan kaçınmak için para basmak gerekebilir. 2008-2012 likidite tuzağında, İngiltere Merkez Bankası niceliksel genişleme (para tabanını artırma) peşinde koştu, ancak bunun temeldeki enflasyon üzerinde çok az etkisi oldu. Bunun nedeni, bankaların rezervlerinde artış görmelerine rağmen, banka kredilerini artırma konusunda isteksiz olmalarıdır. Bununla birlikte, bir Merkez Bankası normal bir ekonomik faaliyet döneminde nicel genişleme (para arzını arttırma) peşine düşerse, o zaman enflasyona neden olur.
    • 17. Slide27 Nicel genişleme (kolaylaştırma) Bu, Merkez Bankasının para arzını artırmasını ve elektronik olarak yaratılan bu fonları devlet tahvilleri veya diğer menkul kıymetleri satın almak için kullanmasını içerir. Nicel genişleme, ekonomik aktiviteyi arttırarak, Q.E. banka kredilerini, yatırımı teşvik etmeyi ve dolayısıyla ekonomik büyüme oranını iyileştirmeye yardımcı olmayı, daha yüksek enflasyon oranı, deflasyon olasılığından kaçınmak ve varlıklarda daha düşük faiz oranlarını amaçlamaktadır. Nicel kolaylaştırma nasıl çalışır?: Merkez Bankası elektronik olarak para yaratır. (Bu, nakit olarak basılması gerekmeyen banka rezervlerini artırmaları dışında, para basmaya benzer bir etkidir). Merkez Bankası bu ekstra rezervleri çeşitli menkul kıymetler satın almak için kullanır. Bunlara devlet tahvili ve şirket tahvilleri dahildir. Niceliksellik sona erdiğinde ne olur? Merkez Bankası parasal genişleme politikasını tersine çevirdiğinde bir noktaya denk gelecektir: tahvil piyasasında biriktirdikleri tahvilleri satacaklar. Bu, faiz oranlarının yükselmesine ve para arzının büyümesini azaltmasına neden olacaktır. Ekonomi, artan faiz oranları ve banka nakit rezervlerindeki düşüşle başa çıkacak kadar güçlü olduğunda politika tersine dönecektir.
    • 18. Slide26 Banknot Banknot, bir tarafın başka bir tarafa ödeme yapmak için kullanabileceği bir "fatura" veya para birimidir. ABD'de, yalnızca Federal Rezerv Bankası'nın para karşılığı banknot basmasına izin verilmektedir. Banknotlar altın ve gümüş gibi değerli metallerle desteklenirken, 1971'de Amerika Birleşik Devletleri hükümeti altın standardını terk ederek Amerikan banknotlarını iyi niyetle desteklenen bir fiyat para birimi haline getirdi. Bir ekonomide, dolaşımdaki banknotlar Merkez Bankası bilançosunun pasifinde bulunan bir kalemde muhasebeleştirilir. Merkez Bankası, Maliye Bakanlığının onayı ile banknotların ve madeni paraların alt tabakaları ve özellikleri hakkında kararlar alır. Banka, bu banknot ve madeni paraları üretmek için saygın matbaa ve darphane hizmetlerinden yararlanmaktadır, halkın taleplerini karşılamak için yeterli banknot ve madeni para arzını sürdürmek için, düzenli stok değerlendirmeleri ve döviz ihtiyacı projeksiyonlarını gerçekleştirmektedir.
    • 19. Rezerv = Panzehir Rezerv = Panzehir Banka rezervleri esasen paniğe karşı bir panzehirdir. Federal Rezerv, bankaları, hiçbir zaman yetersiz kalmamaları ve bir müşterinin para çekme işlemini reddetmeleri ve muhtemelen bir banka çalışltırmasını tetiklememeleri için belirli bir miktar nakit tutmalarını zorunlu kılar. Parasal rezerv, ulusal para birimlerini ve banka mevduatlarını kullanmak ve bir ülkenin merkez bankası, devlet hazinesi veya diğer parasal otoriteler tarafından cari ve kısa vadeli mali yükümlülükleri karşılamak için kullanılan para birimleri, değerli metaller ve diğer yüksek likidite varlıklarıdır. Parasal rezervler, para biriminin banknot sahipleri ve mevduat sahipleri tarafından değiştirilebileceği veya paraya çevrilebileceği değerli bir şey sağlayarak ulusal para birimlerinin değerini yedekler. Bu holdingler, ülkenin para birimi ve para arzının düzenlenmesini kolaylaştırmanın yanı sıra küresel piyasalardaki işlemler için likiditenin yönetilmesine yardımcı olur. Rezervler, bir ülkenin ödemeler dengesinde yer alan bir varlıktır. İç rezervlere ek olarak, merkez bankaları tipik olarak döviz rezervleri de tutmaktadır . ABD doları baskın rezerv varlıktır, bu nedenle çoğu ülkenin merkez bankası rezervlerinin çoğunu ABD doları olarak tutar.
    • 20. Sabit döviz kurlarıFOREX ÖRNEĞİ Sabit döviz kurları FOREX ÖRNEĞİ Sabit bir döviz kuru sisteminde, bir para biriminin diğerine yönelik işlemlerinin çoğu, özel piyasada bireyler, işletmeler ve uluslararası bankalar arasında gerçekleşmektedir. Ancak, döviz kurunu sabitleyerek hükümet, ilan edilen kurdan gerçekleşmeyen herhangi bir işlemi yasadışı ilan etmiş olacaktır. İlan edilen sabit döviz kurunun her zaman özel döviz talebini özel arz ile eşitlemesi pek olası değildir. Dalgalı döviz kuru sisteminde, döviz kuru arz ve talep dengesini korumak için ayarlanır. Sabit döviz kuru sisteminde, bu dengeyi korumak merkez bankasının sorumluluğu haline gelir. Merkez bankası, özel döviz (Forex) piyasasına, ihtiyaç duyulduğunda, son çare olarak bir alıcı ve para satıcısı olarak hareket ederek müdahale edebilir. Döviz kuru doğrudan ekonomik istikrarla bağlantılı olduğundan, tüm ülkelerin merkez bankaları Forex piyasasını yakından izler ve gerektiğinde temsil ettikleri ülkenin kazanılmış menfaatlerini korumak için gerekli önlemleri alır. Bu bakımdan merkez bankaları, faiz oranlarını değiştirerek döviz kurlarının belirlenmesinde önemli bir rol oynamaktadır. Merkez bankaları, faiz oranlarını dolaylı olarak artırarak (yüksek yatırım getirisi temelinde) tüccarları ilgili ülkenin para birimini almaya teşvik eder. Bu süreç, merkez bankasının para biriminin değerini diğer para birimlerine kıyasla daha yükseğe çıkarır. Bununla birlikte, tartışılan eylem, döviz kurunu daha güçlü tutmak için benimsenen yöntemlerden yalnızca biridir. Bir ekonominin kötüleşmesini önlemek için bir merkez bankası tarafından uygulanan birkaç başka karmaşık yöntem vardır. Stratejiler tartışılmadan önce, döviz mekanizmasının temellerini anlamak hayati önem taşımaktadır.
    • 21. Amerika Birleşik Devletleri'nin E$ / £ oranında İngiliz sterlini için sabit bir döviz kuru oluşturduğunu varsayalım. Grafikte, sabit döviz kurunu korumak için merkez bankasının müdahelesini ve pound (S £) arzının sabit döviz kurunda  (Ē $ / £) talebe (D £) eşit olduğu bir özel piyasa, yani Forex dengesini gösterilmektedir. Ancak, belirsiz bir nedenden ötürü, özel Forex'te pound talebinin bir gün D ′ £ 'a yükseldiğini varsayalım. Sabit döviz kurunda ( Ē$ / £ ), pound için özel piyasa talebi şimdi Q2 iken, pound arzı Q1'dir . Bu, özel Forex'te ABD doları karşılığında pound için aşırı talep olduğu anlamına gelir. Güvenilir bir sabit döviz kurunu korumak için, ABD merkez bankası Forex piyasasına ek sterlin sağlayarak aşırı talebi derhal karşılayacaktır. Yani, Forex'te pound satar ve dolar satın alır.  Bu, pound arz eğrisinin S £ 'dan S ′ £' a kaymasına neden olur.  Bu şekilde denge döviz kuru otomatik olarak sabit seviyede tutulur. Amerika Birleşik Devletleri'nin E$ / £ oranında İngiliz sterlini için sabit bir döviz kuru oluşturduğunu varsayalım. Grafikte, sabit döviz kurunu korumak için merkez bankasının müdahelesini ve pound (S £) arzının sabit döviz kurunda (Ē $ / £) talebe (D £) eşit olduğu bir özel piyasa, yani Forex dengesini gösterilmektedir. Ancak, belirsiz bir nedenden ötürü, özel Forex'te pound talebinin bir gün D ′ £ 'a yükseldiğini varsayalım. Sabit döviz kurunda ( Ē$ / £ ), pound için özel piyasa talebi şimdi Q2 iken, pound arzı Q1'dir . Bu, özel Forex'te ABD doları karşılığında pound için aşırı talep olduğu anlamına gelir. Güvenilir bir sabit döviz kurunu korumak için, ABD merkez bankası Forex piyasasına ek sterlin sağlayarak aşırı talebi derhal karşılayacaktır. Yani, Forex'te pound satar ve dolar satın alır. Bu, pound arz eğrisinin S £ 'dan S ′ £' a kaymasına neden olur. Bu şekilde denge döviz kuru otomatik olarak sabit seviyede tutulur. Bu durumda, fazla sterlin arzı, aynı zamanda pounda karşılık aşırı dolar talebi anlamına da gelir. ABD merkez bankası, ekstra dolar talebini Forex'e girerek ve pound karşılığında dolar satarak karşılayabilir. Bu, daha fazla dolar tedarik ettiği ve daha fazla pound talep ettiği anlamına gelir. Bu, pound talep eğrisinin D ′ £ 'dan D £' a kaymasına neden olur. Müdahale hemen gerçekleştiği için denge döviz kuru otomatik olarak ve her zaman sabit seviyede tutulur. Daha açık ifade edersek, Amerika Birleşik Devletleri para birimini İngiliz sterlini (rezerv) olarak sabitlerse, özel Forex'te İngiliz sterlini karşılığında dolar için aşırı talep olduğunda, ABD merkez bankası dolar tedarik ederek aşırı talebi derhal karşılayacaktır. Bunu yaparak, güvenilir bir sabit döviz kurunu koruyabilir.
    • 22. Reeskont kredileri ve zorunlu karşılıklar Reeskont kredileri ve zorunlu karşılıklar Reeskont, ticari bankaların bir merkez bankasından finansman elde etmeleri için bir yöntemdir. Bu tanıma göre bankalarca iskonto edilmiş ya da banka portföyünde bulunan bir senedin vadesi dolmadan önce kırdırılması sonucunda bankaların rezerv ihtiyaçları karşılanabilmektedir. Merkez bankaları reeskont politikasıyla bankalara önemli bir rezerv kaynağı sunarken karşılığında bir faiz talep eder. Bu faiz oranına “reeskont oranı” denir. Reeskont politikası ile enflasyonist dönemlerde reeskont oranları arttırılarak piyasadan para çekilerek parasal daralma sağlanır. Reeskont kredisi kullandırımına 2008 yılı sonundan itibaren ağırlık verilmeye başlanmıştır. Resesyon durumlarında ise reeskont oranları düşürülerek parasal genişlemeye katkı yapılır. Dolayısıyla reeskont politikaları bankaların kaydi para yaratma imkanlarını ve rezerv parayı etkilemektedir. Günümüzde sıkça kullanılmayan bir araç olan reeskont politikaları, APİ ile kıyaslandığında daha geniş bir coğrafyayı etkileyebilen bir etkiye sahiptir. Buradaki temel sebep APİ’nin öncelikle önemli para ve sermaye piyasalarının bulunduğu yerlere etki ederken ülke geneline yayılmasının uzun zaman alabilmesidir. Zorunlu karşılık uygulaması, bankaların mevduatlarında oluşacak ani ve aşırı azalışlara karşı mevduat sahiplerinin sisteme olan güvenini devam ettirmek ve para arzını kontrol etmek için bankaların bilançodaki bazı kaynaklarının belli bir oranının çoğunlukla nakit ve faizsiz olarak merkez bankası nezdinde bloke edilmesidir. Bir nevi gizli vergi etkisi yaratan bu uygulama neticesinde piyasadaki likidite istenildiğinde arttırılabilmektedir. Buna göre zorunlu karşılıklar arttırılarak para arzı kısılırken zorunlu karşılıklar düşürülerek piyasadaki para arzı arttırılmaktadır. Diğer bir ifade ile merkez bankaları, zorunlu karşılık oranını arttırarak banka çarpanını küçültüp zorunlu karşılık oranını düşürerek banka (mekanik) çarpanını büyüterek banka kesiminin yaratabileceği mevduat miktarını değiştirebilmektedir. Zorunlu karşılık oranlarındaki çok küçük oynamamalarda bile para stokunda büyük değişimler olabilmektedir. Dolayısıyla para arzında arzu edilmeyen durumlara neden olabilen bu para politikası aracı, merkez bankalarınca sıklıkla tercih edilmemektedir. Zorunlu karşılıkların para çarpanının istikrarını bozmayacak şekilde belirlenmesi zaruridir.
    • 23. Slide42 Reeskont kredi kullanımının bilanço örneği Not: örnek TCMB`dan alınmıştır. Reeskont kredisi kullandırımının ve geri dönüşünün, bilanço ve analitik bilançoya ne şekilde yansıdığı aşağıdaki örnekle açıklanmıştır: TCMB’nin 400.000 ABD doları tutarında senet karşılığında 399.800 ABD dolarının TL karşılığı ödediğini, işlemin yapıldığı tarihte ve aynı ay içindeki vadesinde geçerli olan TCMB kurunun sırasıyla 2,1 ve 2,2 olduğunu senedin vadesinde 400.000 ABD dolarının tahsil edildiğini varsayalım. Senet tutarı: 400.000x2,1 = 840.000 TL Ödenen: 399.800x2,1 = 838.500 TL (TL ödenmektedir.) Tahsil edilen: 400.000x2,2 = 880.000 TL (Döviz tahsil edilmektedir.) VALÖR TL YP Toplam AKTİF 840.000 840.000 8 Krediler 840.000 840.000 8.1 İç krediler 840.000 840.000 8.1.1 Reeskont kredileri 840.000 840.000 PASİF 840.000 840.000 3 Mevduat 838.500 838.500 3.2 Bankacılık Sektörü Mevduatı 838.500 838.500 3.2.1 Yurt içi Bankalar 838.500 838.500 11 Diğer Pasifler 1.500 1.500 11.5 Diğer 1.500 1.500
    • 24. Slide43 Zorunlu karşılık kullanımının bilanço örneği Not: örnek TCMB`dan alınmıştır. Bankalar YP yükümlülüklerinin, vadelerine göre, belirli bir oranını TCMB nezdinde tutmaktadır. TCMB, YP(yabancı para) zorunlu karşılık alarak, bankaların döviz cinsinden kredi vermesini ve piyasadaki döviz likiditesini kontrol etmekte ve bankaları YP cinsinden uzun vadeli mevduat toplamaya veya uzun vadeli borçlanmaya teşvik etmektedir. ÖRNEK A bankası tarafından dövizin TL karşılığı 100.000 TL olan YP zorunlu karşılık bloke olarak TCMB'ye yatırılmıştır. AKTİF 100.000 100.000 3 Yurt Dışı Bankalar 100.000 100.000 3.3 Diğer 100.000 100.000 PASİF 100.000 100.000 3 Mevduat 100.000 100.000 3.2 Bankacılık Sektörü Mevduatı 100.000 100.000 3.2.3 Zorunlu Karşılıklar Bloke Hesabı 100.000 100.000 3.2.3.1 Nakit 100.000 100.000 TL YP Toplam YP Zorunlu Karşılık işleminin analitik bilançoya yansıması AKTİF 100.000 1 Dış Varlıklar 100.000 PASİF 100.000 1 Toplam Döviz Yükümlülükleri 100.000 1.2 İç Yükümlülükler 100.000 1.2.2 Bankaların Döviz Mevduatı 100.000
    • 25. Slide28 Peki, discount window (indirim penceresi) nedir? İndirim penceresi, ticari bankaların kısa vadeli likidite ihtiyaçlarını yönetmelerine yardımcı olmayı amaçlayan bir merkez bankası kredilendirme aracıdır. Federal fonlar piyasasındaki diğer bankalardan borç alamayan bankalar, federal iskonto oranını ödeyen merkez bankasının indirim penceresinden doğrudan borç alabilir. İndirimli kredi, Fed tarafından ticari bir bankaya verilen kredidir. Ticari bankalar genellikle kendi rezervlerindeki açıkları kapatmak için Fed'den borç alırlar. Ancak, parayı ödünç almak için, ticari bankanın Fed'e, genellikle hazine bonosu şeklinde teminat vermesi gerekir. Bu para arzını artırır, çünkü rezervler harcanabilirken hazine tahvilleri harcanmaz. Menkul kıymet alımlarında olduğu gibi, Fed sadece borçlunun rezerv hesabını artırır, böylece para yaratır. Borç alan banka, borcunu Fed'e geri ödediğinde, teminatını alacak, kendi rezervleri ise kredi geri ödeme miktarı kadar azalacak ve böylece para arzını azaltacaktır. İndirimli krediler genellikle kısa sürelidir, bu durumda para arzını etkilemezler, ancak bazen Büyük Durgunluk döneminde olduğu gibi, Fed kredilerinin vadelerini daha uzun süreli olarak yapabilir. İskonto penceresi oranı, federal fonların hedef oranından daha yüksektir, bu da bankaları birbirlerine borçlanmaya ve borç vermeye ve yalnızca gerektiğinde merkez bankasına dönmeye teşvik eder. Federal iskonto oranı, Federal Rezerv'in Merkez Bankası'ndan krediler için uyguladığı faiz oranıdır. Bankaların rezerv gereksinimlerini karşılamak için kullanılan krediler için birbirlerinden aldığı oran olan federal fon oranıyla karıştırılmamalıdır. İndirim oranı, Federal Açık Piyasalar Komitesi, (FOMC) tarafından belirlenen federal fon oranının aksine, Federal Rezerv yönetim kurulu tarafından belirlenir. İndirimli krediler FED örneği
    • 26. Slide21 Kaydi para yaratma süreci Kaydi para, kişilerin elindeki parayı bankacılık sistemine sokması ile paranın kayıt altına alınmasıdır. Bunun haricinde kaydi para ve kaydi para yaratma süreci de birbirlerine bağlıdır. Kaydi para yaratma süreci de bankaların vadesiz mevduatları toplayarak onları da ekonomiye kredi kanalı ile geri kazandırarak yarattıkları paraya verilen isimdir. Kaydi paranın yaratılmasındaki temel bankacılık unsuru, bankaların rezerv/tasarruf saklama yerleri olmasıdır. Bir ülkede borç alma ve borç verme piyasaları en temel anlamda, bankalar ve mevduat sahiplerinden oluşur. Fon fazlası olanlar tasarruflarını bankaya getirir. Fon açığı olanlar da bankalardan kredi kullanmaya gider. İşte bankalara yatırılan paraların kredi olarak kullandırılması, kredi olarak kullandırılan paraların daha sonra sisteme tekrar mevduat şeklinde girmesi sürecine kısaca kaydi para yaratma süreci adını vermekteyiz. Kaydi para yaratma süreci genellikle bankaların kredi kullandırması ile başlamaktadır. Kaydi para yaratım sürecinde merkez bankasının rolü çok önemlidir, çünkü bankaların yeni krediler verebilmeleri ve yeni mevduat yaratabilmeleri rezervlerinin artmasına bağlıdır. Merkez bankası bankaların rezervlerini iki şekilde etkileyebilir.
    • 27. KAYDİ PARA YARATMA SÜRECİ KAYDİ PARA YARATMA SÜRECİ 1. Bankalara reeskont kredisi vererek 2. Açık piyasa işlemleri yoluyla bankalardan DIBS satın alarak Aktif MB Pasif Reeskont +100 $ Rezervler +100 $ Aktif A bankası Pasif Rezervler +100 $ Reeskont +100 $ Merkez bankası A Bankası’na 100 $’lık reeskont kredisi verirse, merkez bankasının ve A Bankası’ nın bilançoları nasıl değişir? Merkez bankası A Bankası’ndan 100 $`lık DİBS satın alırsa, merkez bankasının ve A Bankası’nın bilançoları nasıl değişir? Aktif MB Pasif DİBS +100 $ Rezervler +100 $ Aktif A bankası Pasif Rezervler +100 $ DİBS -100 $
    • 28. Slide12 Nakit çekme işlemi Modern merkez bankacılığı sistemleri, mevduata karşı kısmi rezervler tutar. Birçok mevduat sahibi mevduatlarını para birimi olarak çekmeyi seçerse, bankacılık sisteminin boyutu küçülür. Banka üzerinden yapılan bir işlem - mevduatın para birimi olarak veya daha önceki zamanlarda altın ya da gümüş olarak aniden çekilmesi - bankaların rezervlerinin tükenmesine ve kapanmaya zorlanmasına neden olabilir. Bu tür banka panikleri birçok kez meydana geldi. Halkın nakit çekmesi, merkez bankasının ve paranın fiilen çekildiği bankanın bilançosunu değiştirir, ancak para arzını değiştirmez. Merkez bankası, isterse bir varlığı diğerine dönüştürebildiği için varlıklarının bileşimini kontrol eder. Ancak, bankacılık rezervlerini para birimiyle değiştirmeye hazır olduğu için - merkez bankasının her iki yükümlülüğü de - para talebinde halk, merkez bankalarının yükümlülüklerinin bileşimini belirler. Kasadaki nakit, Fed yükümlülüğü olan bankanın rezervlerinin bir parçası olduğu için, halk tarafından herhangi bir para çekme rezerv miktarını azaltır. Yani çek hesabınızdan nakit olarak 100 $ çekerseniz, Fed'in banka rezerv yükümlülüğü 100 $ azalır, ancak döviz borcu aynı miktarda artar.
    • 29. Slide19 MERKEZ BANKACILIĞININ İŞLEYİŞİNDEKİ ROLLER qFinansal serbestleşme Bir merkez bankasının gelişimsel rolü için liberal bir finansal sistem gereklidir. Bu, kıt sermayeyi azaltmak ve yanlış tahsis etmek için enflasyonla birlikte etkileşime giren faiz oranı tavanları, zorunlu karşılıkları ve kredi sübvansiyonları gibi faktörlerin kümülatif etkileri olarak tanımlanan "finansal baskı" nın ortadan kaldırılması anlamına gelir. Gelişimsel hedeflere, kalkınma niteliğindeki varlıklar (örneğin, konut veya kamu hizmeti tahvilleri) için rezervlerin ayrılması veya bankacılığın yayılmasını teşvik etmek için bölgesel rezerv gereksinimlerinin reçetelenmesi yoluyla da ulaşılabilir. Faiz içermeyen banka rezervleri, ticari bankalar üzerinde örtük bir vergi işlevi görebilir ve bu nedenle mali baskıya kısmen katkıda bulunabilir. Bununla birlikte, tüm mali kontrol araçları özü itibariyle eşit derecede baskıcı değildir. Faiz tavanları, tasarruf sahiplerine negatif getiri oranları oluşturarak tasarrufları bastırırken ve borçlulara ayrım gözetmeyen sübvansiyonlar olarak hareket ederken, rezerv oranı gereklilikleri, gelişmekte olan ülkelerde para politikasının en etkili geleneksel araçlarından biri olmasının yanı sıra bankaların ihtiyatlı bir kontrol aracıdır. qDüzenleyici ve ihtiyatlı Bir merkez bankasının, düzenleyici ve bankacılık sistemine son çare olarak borç veren olarak geleneksel rolü, banka mevduatlarının sigortalanması ve bankacılık alışkanlığını ve daha büyük ilham vererek finansal aracılık faaliyetlerini teşvik etmek için bankaların teftiş ve denetimi gibi promosyon unsurları ile desteklenmelidir. Bununla birlikte, merkez bankaları, tüm finansal aracılar için mevduat sigortası kurmanın yararlarını ve fizibilitesini incelemelidir. Mevduat sigortasının kendisi de yeni tür kurumları ve araçları kapsayacak ve teminat limitlerinin enflasyona göre ayarlanmasını sağlayacak kadar esnek olmalıdır. İhtiyati bakış açısından, bir merkez bankasının, likidite sorunlarının iflasa yol açmaması için zamanında etkin teftiş ve denetim yoluyla bankaların yaşayabilirliğini sağlaması çok daha önemlidir. Ticari bankalar tarafından belirli kredi türleri için merkez bankası tarafından kredi garantilerinin kullanılması gibi ihtiyatlı ve gelişimsel rollerin örtüştüğü başka alanlar da vardır. Birçok merkez bankası, belirli sektörlerdeki küçük işletmelere ticari banka kredilerini garanti edecek kurumların kurulmasına yardımcı olmuştur. Bu tür garanti kurumları, teminata dayalı işlemleri ortadan kaldırarak veya önemsizleştirerek küçük borçluların organize finansmana erişimini iyileştirmede etkili bir rol oynamıştır. qDanışmanlık (eğitim,tasviye, araştırma) Bir merkez bankasının danışmanlık sorumluluğu, gelişmekte olan bir ekonomide, hükümet açığı finansmanına karşı etkisini göstererek sadece parasal istikrarın sürdürülmesi açısından değil, aynı zamanda verimli ve dinamik bir mali yapının teşvik edilmesinde daha da keskin bir odak kazanır. Ancak, merkez bankaları için etkili bir danışmanlık rolü, araştırma departmanı başkanının yönetim kuruluna bağımsız olarak erişebilmesini gerektirir. Merkez bankası araştırmalarının odak noktası, örneğin ara bir finansal teknolojinin teşvik edilmesi, para politikasının bölgesel etkisi, yeni finansal araçları barındırmak için araçlar mevzuatının sürekli gözden geçirilmesi, geleneksel kredi araçlarının reeskontu ve ticari bankaların ve kooperatiflerin kredi deneyimleri olabilir. Finansal insan gücünün eğitimi, finansal aracılığın genişletilmesinde tesisler veya ekipmanlardan daha kritik bir darboğaz olduğu düşünüldüğünde, merkez bankalarının özel bir sorumluluğudur. Bu tür bir eğitim sağlamanın maliyetleri ve idari zorlukları göz önüne alındığında, bireysel bankalar mali personele temel eğitim sunmaya zaman ayırmaya değmez. qKatalizör ve yenilikçi Bir kamu hizmetine benzeyen finansal sistemin, "tesislerin trafik yarattığı" hükmüne dayandığı göz önünde bulundurulduğunda, merkez bankasının promosyon rolüne talepten çok arz yön vermelidir. Bir merkez bankası, çok çeşitli tekniklerin mevcut olduğu promosyon rolünde hem yenilikçi hem de katalizör olmalıdır. Bazı ülkelerde, özellikle Afrika'da, başlangıçta belirli ticari ve kalkınma bankacılığı görevleri verilen merkez bankalarının, çıkar çatışması deneyimi ışığında, temel merkez bankasının etkin performansıyla şu anda bu işlevleri ayırmaya çalıştıkları dikkate değerdir. Merkez bankalarının en çok tercih edilen promosyon tekniği, tercih edilen sektörlere daha fazla kredi vermek veya sektörlere kredi maliyetini düşürmek için resmi olarak onaylanmış ticari banka kredisi kategorileri için tercihli (yani piyasa seviyelerinin altında) reeskont oranları ve kolaylıklarıdır. Çoğu merkez bankası, kredi sübvansiyonlarının etkili bir şekilde kontrol edilmesini ve incelenmesini sağlamıyor gibi görünmektedir. Seçici kredi kontrolleri de para politikasını kalkınma hedefleriyle uzlaştırma sorununu ortaya çıkarmaktadır, çünkü tercih edilen borçlu kategorileri kredi kontrollerinden muaftır.
    • 30. MERKEZ BANKASININ EKONOMİYE ETKİLERİ: FAİZ ORANLARI MERKEZ BANKASININ EKONOMİYE ETKİLERİ: FAİZ ORANLARI Borçlanma maliyetinde artış En yüksek ipotek faiz ödemeleri Tasarruf getirisini artırmak Sıcak para akışı Azalan yatırım Azalan tüketim Konut fiyatlarında düşüş Döviz kurundaki değerlenme DÜŞÜK EKONOMİK BÜYÜME VE DÜŞÜK ENFLASYON Merkez Bankası, enflasyonun enflasyon hedefinin üzerine çıkacağı tahmin edildiğinde genellikle faiz oranlarını yükseltir. Daha yüksek faiz oranları ekonomik büyümeyi ılımlılaştırma eğilimindedir, borçlanma maliyetini artırır, harcanabilir geliri düşürür ve dolayısıyla tüketici harcamalarındaki büyümeyi sınırlar, enflasyonist baskıları azaltma ve döviz kurunun değerlenmesine neden olma eğilimindedir.
    • 31. Slide37 MERKEZ BANKASININ EKONOMİYE ETKİLERİ: FAİZ ORANLARI Merkez bankasının faiz oranları üzerinde yaptığı değişiklil kararları dört kanaldan ekonomi üzerinde etkili olur: 1.Faiz Kanalı Merkez Bankasının kısa vadeli faiz oranlarında değişikliğe gitmesi bankaların borç verme maliyetlerini etkiler.Örneğin, faiz oranlarındakı bir indirim bankaların borç verirken uyguladığı faizlerin düşmesine neden olur.Borçlanma maliyetinin azalmasıyla insanlar daha çok harcama ve yatırım yapar. Merkez Bankasının faiz oranlarında artışa gitmesi halinde ise, borçlanma maliyeti yükselir.Bu durum tasarrufu cazib kılar. Ama harcama ve yatırım yapmayı daha maliyetli hale getirir.Doğal olarak da mal ve hizmetleri olan talep azalır. 2.Varlık Kanalı Merkez Bankasının faiz oranlarında yaptığı deyişiklik varlık fiyatlarini da etkiler.Faiz oranları yükselirse hisse senedi ve tahvil gibi varlıkların fiyatları düşer. Bu tarz varlıklara sahib olan kişilerin serveti azalır, dolayısıyla mal ve hizmetlere olan talep düşer. 3.Döviz Kuru Kanalı Merkez Bankasının faiz oranlarında değişikliğe gitmesi döviz kurları üzerinde etkili olur.Merkez Bankasının faizleri artırmasıyla yurtiçi faiz oranları yurtdışı faiz oranlarına kıyasla yükselir, ülkeye sermaye girişi artar.Böylece,ulusal para değer kazanır. Yurtiçinde üretilen malların değeri yabancı mallardan daha pahalı hale gelir.Net ihracat ve toplam talep azalır. 4.Beklenti Kanalı Merkez Bankasının faiz oranlarında artışa gitmesi ile tüketici ve üreticiler Merkez bankasının enflasyonla mücadeleye olan bağlılığına inanır. Bu da enflasyon beklentilerinin düşmesine neden olur.Merkez bankasının faiz kararları ekonomi üzerinde bu şekilde etkili olur.
    • 32. Slide10 MERKEZ BANKASININ EKONOMİYE ETKİLERİ ØMakroekonomik Etkiler Merkez bankası, fiyat istikrarından sorumlu olduğu için, para politikasıyla para arzını kontrol ederek enflasyon düzeyini düzenlemelidir. Merkez bankası , piyasaya likidite enjekte eden veya ekstra fonları emen açık piyasa işlemleri (OMO) gerçekleştirir ve bu da doğrudan enflasyon düzeyini etkiler. Merkez bankası, dolaşımdaki para miktarını artırmak ve borçlanma faiz oranını (maliyetini) düşürmek için devlet tahvili satın alabilir.faturalar veya diğer devlet tarafından verilen banknotlar. Ancak bu satın alma, daha yüksek enflasyona da yol açabilir. Enflasyonu düşürmek için parayı emmesi gerektiğinde, merkez bankası açık piyasada devlet tahvillerini satacak ve bu da faiz oranını artıracak ve borçlanmayı caydıracaktır. Açık piyasa işlemleri, bir merkez bankasının enflasyonu, para arzını ve fiyatları kontrol ettiği temel yöntemdir. Ø Mikroekonomik Etkiler Merkez bankalarının son çare olarak kredi verenler olarak kurulması, onların ticari bankacılıktan kurtulma ihtiyacını zorladı. Ticari bir banka, müşterilere ilk gelene ilk hizmet esasına göre fon sunar. Ticari banka müşterilerinin taleplerini karşılamak için yeterli likiditeye sahip değilse (ticari bankalar tipik olarak tüm piyasanın ihtiyaçlarına eşit rezerv tutmazlar), ticari banka ek fonlar almak için merkez bankasına başvurabilir. Bu, sisteme objektif bir şekilde istikrar sağlar; merkez bankaları herhangi bir ticari bankayı destekleyemez. Bu nedenle, birçok merkez bankası, her bir ticari bankanın mevduatının bir oranına dayanan ticari banka rezervlerine sahip olacaktır. Bu nedenle, bir merkez bankası, tüm ticari bankaların, örneğin 1:10 rezerv/mevduat oranını tutmasını isteyebilir . Ticari banka rezervleri politikasını uygulamak, piyasadaki para arzını kontrol etmenin başka bir yolu olarak işlev görür. Bununla birlikte, tüm merkez bankaları, ticari bankaların rezerv yatırmasını istemez.
    • 33. Merkez bankacılığında kırılma noktası2008 balonu Merkez bankacılığında kırılma noktası 2008 balonu Merkez bankası stratejilerinin ne olması gerektiği konusunda 2000’li yılların ortalarına kadar tüm dünyada önemli bir konsensüs sağlanmıştır. Fakat 2008 yılının Eylül ayında Lehman Brothers’ın çöküşüyle birlikte tüm dünyayı etkisi altına alan Küresel Kriz, temel varsayımlara dayanan merkez bankacılığı üzerindeki uzlaşının artık savunulamayacağını göstermiştir. Bu nedenle, üstlenilecek rolün tekrar gözden geçirilmesi ve yeniden tasarlanması noktasında kaçınılmaz bir gereklilik oluşmuştur. Küresel Kriz öncesi merkez bankalarının temel politika aracı, kısa dönemli faiz oranları olmuştur. Bu politika, faiz oranları üzerinden tüketim ve yatırım kararlarına doğrudan etki edip, ekonominin işleyişini kaçınılmaz olarak etkilemektedir. Bununla birlikte, küresel krizin para politikaları üzerindeki en ciddi sonucu politika faizine dayalı geleneksel politikaların etkili olamayacağı bir konjonktür yaratmış olmasıdır. Krizin tüm dünyada çok düşük düzeylerde seyreden enflasyon oranlarına rağmen patlak vermesi ve nominal faiz oranlarının çekilebileceği en düşük düzeyin sıfır olması, ekonomik aktiviteleri tetikleyecek olan reel faiz oranlarının yeterli seviyede aşağı çekilememesine neden olmuştur. Reel faiz oranlarının daha düşük seviyelere çekilemediği bu konjonktürde, küresel durgunluk aşılamamış ve ekonomiler likidite tuzağından kurtulamamıştır. Mishkin, küresel krizden sonra para politikaları kapsamında yapılan değişiklikleri birkaç başlık altında toplamaktadır. Bunlar, para politikası ve finansal istikrar arasındaki etkileşim, geleneksel olmayan politika araçları, risk yönetimi/mali baskınlık ve para politikası etkileşimidir. Farklı ülkelerdeki merkez bankacılığı uygulamalarına bakılırsa, ülkelerin koridorun alt ve üst sınırları arasında farklılaşan oranlar kullanıldığı görülmektedir. Bu sınırlar içindeki aralık, kredi ve mevduat faiz farkının bir göstergesi olarak düşünülebilir. Bu bağlamda, merkez bankaları sınırlardan birini fiyat istikrarı diğerini ise finansal istikrar için kullanabilir. Ekonominin durgunluk dönemlerinde, finansal kurumlar varlıkların üzerine yatarak, kredi arzını arttırmaya sıcak bakmazlar. Bu durum koridor arasındaki makası genişletir. Canlanma dönemlerinde ise kredi arzının artması ile birlikte makas daralmaktadır. Bu sistem sayesinde hem fiyat istikrarı sağlanırken hem de finansal kurumların likidite gereksinimleri karşılanır ve rezerv miktarında öngörülemeyen dalgalanmalar engellenir.
    • 34. Slide29 Kriz çözümüne resmi katılımın bir rolü olduğu ve merkez bankasının ödeme kesinliği sağlayan tek sağlayıcı olduğu göz önüne alındığında - merkez bankası parası, merkez bankası, son çare olarak tek pratik borç verendir. Son çare olarak borç veren olmasa bile (ki bu nihayetinde bir Hazine olabilir), kriz sırasında anında likidite sağlayıcısıdır. Açık piyasa işlemleri görüşüne geri dönecek olursak, merkez bankası genellikle belirli kurumlara değil, sadece piyasaya likidite sağlamaya ihtiyaç duyar. Piyasa daha sonra bu likiditenin nasıl dağıtılacağını çözecektir. Nispeten sınırlı sayıda küçük kurumun zorluk yaşaması durumunda durumun böyle olacağı ve bu durumda piyasaya sağlanan likiditenin yeterli olabileceği söylenebilir. Daha büyük kurumlar söz konusuysa, kuruma özgü likidite enjeksiyonları (sermaye değil) gerekebilir. Merkez bankalarınca nadiren kullanılan faiz koridoru aracı, küresel kriz sonrası giderek önem kazanan bir politika olmuştur. Üçlü faiz sisteminin geçerli olduğu bu uygulamada, borç verme faiz oranı, politika faiz oranı ve borç alma faiz oranı gibi kavramlar dikkat çekmektedir. Borç verme faiz oranı geçici likidite sıkışıklığına bir çözüm oluştururken, likidite fazlası olan bankalar borç alma faiz oranı üzerinden merkez bankalarında paralarını değerlendirebilmektedir. Faiz koridoru sisteminin amacı gecelik faiz oranını belli bir seviyede tutabilmektir. Merkez bankaları müdahaleci görünmek istemediklerinde direkt politika faizini belirlemek yerine faiz koridorunda daralma ve genişlemeler yaparak piyasalardaki döviz kurlarını kontrol edebilmektedirler. Diğer bir ifade faiz oranları üzerinde“ince ayar” yapılmaktadır. Faiz koridoru politikası ile amaçlanan hem gelecekteki belirsizlikleri ortadan kaldırmak hem de konjonktüre bağlı olarak gelişen ve değişen koşullar altında faiz oranı hususunda esnek davranabilmektir. Merkez bankaları geleneksel olarak finansal krizleri tedavi etmeye odaklanmışlardır. Bir mali kriz sırasında bir merkez bankasının temel amacı, hasarı kontrol altına almak ve reel ekonomi üzerindeki etkisini sınırlamaktır. İlk zorunluluk, finansal piyasalarda sakinliği yeniden sağlamaktır. Piyasa panikleri, sağlıklı kurumlara bile kredi akışını keserek finansal kalp krizine eşdeğer bir etki yaratır. Bu, finansal sistemdeki hasarı artırır ve bir paniğin reel ekonomiyi etkilediği ana iletim kanallarından biridir. Merkez bankaları, ödeme ve menkul kıymet uzlaşmaları sistemlerindeki iyileştirmeler ve bazı türev işlemlerinin merkezi karşı taraf kurumlarında gerçekleştirilmesi için teşvikler sağlayarak sistemik riski de azaltabilir. Merkez bankalarının finansal krizleri önlemeye yardımcı olabilmesinin bir başka yolu, sistemik olarak önemli kurumların başarısızlığıyla başa çıkmak için prosedürler tasarlamaktır. Merkez bankasının krize yanıtı
    • 35. Slide39 Kriz durumunda finansal istikrarı sağlamak için uygun merkez bankası araçları nelerdir? ∎Merkez bankalarının bu hedeflere ulaşmak için kullandığı ilk önlem, ceza oranında iyi teminatlara karşı kapsamlı likidite desteği sunmaktır. Bu, Bagehot tarafından öngörüldüğü gibi, bir merkez bankasının son çare olarak geleneksel rolünün bir parçasıdır. Ancak bu desteğin teklifi bankalarla sınırlı kalmıştır. ABD finans sisteminde olduğu gibi banka dışı aracılar da önemli olduğunda, merkez bankalarının da aynı koşullarda bu kurumlara kredi vermesi gerekiyor. ∎İkinci araç para politikası faiz oranıdır. Yetkililer, gözlemlenen reel politika faizinin nötr seviyesini yeni denge değerine yaklaştırmak için, toplam talepteki öngörülen düşüşe yanıt olarak politika faizini agresif bir şekilde düşürmelidir. ∎İkinci araç tükenirse (politika faiz oranı asgariye yakınsa), merkez bankaları da konvansiyonel olmayan önlemleri üçüncü, tamamlayıcı bir araç olarak değerlendirmelidir. Bu tür bir önlem, politika faizini uzun bir süre için düşük bir seviyede tutmak için açık bir taahhütte bulunmak, böylece belirsizliği azaltmak ve daha uzun vadelerde faiz oranlarını potansiyel olarak düşürmektir. Bu önlemin etkinliği, bir merkez bankasının güvenilirliğine bağlıdır. Yeterli değilse, para otoriteleri, bankacılık sistemine normalden daha uzun bir vadede politika faizi üzerinden sınırsız finansman (uygun teminat karşılığında) sunabilir. Konvansiyonel olmayan başka bir önlem, finansal piyasalara doğrudan müdahaledir: getiri eğrisini etkilemek veya sistemik olarak önemli bir kredi piyasasını canlandırmak için finansal araçların doğrudan satın alınması. ∎Merkez bankaları gerektiğinde esnekliği ek bir araç olarak kullanabilir. Teminat gereksinimlerini gevşetebilir ve daha geniş çeşitlilikteki enstrümanlara borç verebilirler. Yabancı para cinsinden likidite sağlamak için yabancı merkez bankaları ile çapraz kur swapları da düzenleyebilirler. ∎Son olarak, merkez bankaları, bir kriz sırasında devlet sigortası veya sermaye infüzyonu şeklinde ek destek gerektirdiğinde mali makamlarla işbirliği yapabilir.
    • 36. Slide30 Merkez bankacılığındaki zorluklar Bağımsızlık erozyonu Merkez bankalarının bağımsızlığı eskiden kutsaldı. İyi tanımlanmış, teknik ve politik olmayan bir hedef etrafında tam sorumluluk ve hesap verebilirliğe sahip bir teknokrat bakış açısını garanti etti. Otoriterliğin yükselişi ve liberal demokrasilerin sorgulanması, atamaların siyasallaştırılması ve hatta görevden alınma olasılığı ile merkez bankacıları üzerinde büyük miktarda baskı uyguladı. Merkez bankalarının bağımsızlık özelliği, hükümet saldırıları veya müdahaleleri büyük ölçüde para politikasını büyüme hedeflerine bakması için zorlamaya odaklanan kurumsal bağımsızlık olmuştur. Merkez bankalarının fiili bağımsızlığındaki bozulma bir endişe kaynağıdır, çünkü fiyat istikrarını sağlamak için merkez bankası bağımsızlığı konusunda kriz öncesi uzlaşıların oluşmasına yardımcı olan nedenler bugün de geçerliliğini korumaktadır. Sosyal ve politik sorumlulukların yükselişi Merkez bankalarının eylemleri artık sosyal ve hatta politik olarak tarafsız sayılamaz. Faiz oranlarının uzun süre düşük tutulması bazı merkez bankalarına rahatlık sağladı, ancak aynı zamanda çok sayıda kişiye ait emeklilik fonlarının sürdürülebilirliğini derinden etkilerken, getiri arayan bazı özel aktörleri tercih etti. merkez bankalarına duyulan sosyal güven bu nedenle etkilenmiştir ve nüfusun mali sağlığının korunması, tüketicilerin korunması, iklim değişikliğinin hafifletilmesi ve sosyal eşitsizliklerin önlenmesi açısından sorumlu davranmaları beklentileridir. Bu sosyal sorumluluk beklentisi, merkez bankalarının ekonomik nüfuzunu kaybettiği bir dönemde ortaya çıkmıştır. Bu zorluklara rağmen, merkez bankaları sosyal ve ekonomik geleceğimizde, özellikle ekonomik refahımız ve ekosistemlerimizin sürdürülebilirliği açısından önemli bir rol oynayabilir. Görevlerin belirsizliği Eskiden merkez bankalarının amacı açıktı: örneğin% 2'lik bir enflasyon hedefine ulaşmak için fiyatları sabit tutmak. Daha sonra bu yetki değişmeye başladı ve genellikle kesin hedefler olmaksızın ekonomik büyüme ve istihdam yaratma gibi ikili görevlere doğru evrildi. Yan etkiler her şeyi kapsadığından, yetkilerin artık tamamen teknik olamayacağına dair artan bir şüphe var.. Sosyal refah, sürdürülebilirlik ve çevresel eylem ve hatta endüstriyel politikalar, dolaylı olarak merkez bankası politikalarından ve bunlara liderlik eden seçilmemiş yetkililerden etkilenir. Merkez bankaları sosyo-ekonomik dünyada kazananlar ve kaybedenler yaratıyor ve bu da yetkilerini giderek daha karmaşık ve belirsiz hale getiriyor.
    • 37. Merkez bankası’nın bireyin hayatindaki önemi nedir? Merkez bankası’nın bireyin hayatindaki önemi nedir? Bir merkez bankası için toplumda merkez bankasının görevini destekleyen bir “istikrar kültürünün” ortaya çıkması büyük önem taşımaktadır. İnsanlar fiyat istikrarını bilirse: vİnsanların servetlerini ve gelirlerini enflasyona veya deflasyona karşı koruma stratejileri yerine üretken faaliyetlere konsantre olabilmeleri için para ve gelirlerin gerçek satın alma gücünü korur, vGöreceli fiyat değişimlerinden gelen sinyallerin fiyatlardaki genel bir eğilimle bulanıklaşmasını önleyerek piyasaların kaynakları en verimli şekilde kullanabilmelerini sağlar, vUzun vadeli faiz oranlarında risk primini düşürerek tüketiciler ve firmalar için finansman maliyetlerini kalıcı olarak düşürür. O zaman insanlar, fiyat istikrarını korumanın para politikasının uygun amacı olduğunu ve para politikasının ekonomik etkinlik ve refaha yapabileceği en iyi katkı olduğunu kabul edeceklerdir. Merkez bankasının bağımsızlığı hakkında konuştuğumuzda bireysel bağımsızlık konusuna da değinmiştik. Kişisel bağımsızlık, bir merkez bankasının yönetim kurulu üyelerinin ve personelinin kişisel olarak siyasi baskı ve etkiden korunması anlamına gelir. Kişisel bağımsızlık, bir merkez bankasının yönetim kurulu üyelerinin ve personelinin kişisel olarak siyasi baskı ve etkiden korunması anlamına gelir. Ayrıca merkez bankalarınca verilen ve ekonomik eğitim olarak adlandırılan bir sistem, tüketicilerin yaşam boyu kaynaklarının mevcut temel durumunu, varlıkların temel değerini ve karşılaştıkları riskleri daha iyi anlamalarını sağlar. Ekonomik eğitimin en iyi örneği FED’dir. Federal Rezerv, ekonomik eğitime uzun süredir katılıyor. Daha önce de belirttiğimiz gibi, temel ekonomik ilkeleri ve ekonominin nasıl işlediğini anlayan bir halk, Federal Rezerv Sistemi de dahil olmak üzere politika yapıcılar tarafından alınan kararları daha iyi anlayacaktır. Vatandaş olarak daha bilgili ve daha etkili olacaklar. Merkez bankalarının hayatimizdaki en basit örneği faiz oranlarıdır. Ve bu faiz oranları her şeyi etkiler: Neyi satın almaya gücünüz yetiyor, hangi işler mevcuttur ve mal ve hizmet fiyatları nasıl. Örneğin bir ev veya araba satın almak için kredi kartı veya kredi başvurusunda bulunduğunuzda, ödünç alınan paraya faiz ödemeyi beklersiniz. Daha düşük faiz oranları, parayı daha ucuza ödünç alabileceğiniz anlamına gelir ve daha fazla paraya erişiminiz olduğu için muhtemelen daha fazla para harcarsınız. Bu, ihtiyacınız olan şeyleri satın almanıza yardımcı olur ve aynı zamanda ekonominin büyümesine, potansiyel olarak enflasyonu artırmasına yardımcı olur. İşletme kredilerindeki düşük faiz oranları, şirketlerin daha ucuza para ödünç alabileceği ve dolayısıyla daha fazla paraya erişebileceği anlamına gelir, bu da onların çalışanları işe almak, mesela ücretleri artırmak için daha fazla para harcamasına neden olur. Tabii ki, daha yüksek faiz oranları bunun tersini yapar. İnsanlar ve işletmeler genellikle faiz oranları yüksek olduğunda daha az harcarlar ve daha fazla tasarruf ederler, bu da ekonomiyi yavaşlatmaya yardımcı olur ve genellikle deflasyona yol açar.
    • 38. Slide31 Ayten AHMEDOVA Fidan MEMMEDOVA Nergis MURATLI Öğretim görevlisi: Fuad AĞAMEMMEDLİ
    • 39. Slide16 https://www.investopedia.com/terms/c/centralbank.asp#:~:text=A%20central%20bank%20is%20a,the%20regulation%20of%20member%20banks. https://www.investopedia.com/articles/03/050703.asp#:~:text=Central%20banks%20carry%20out%20a,and%20lending%20throughout%20an%20economy. https://www.britannica.com/topic/Bank-of-England https://www.britannica.com/topic/central-bank https://www.clevelandfed.org/en/newsroom-and-events/publications/economic-commentary/economic-commentary-archives/2007-economic-commentaries/ec-20071201-a-brief-history-of-central-banks.aspx https://boycewire.com/central-bank-definition-objectives-and-functions/ https://www.dummies.com/personal-finance/investing/whats-the-purpose-of-central-banks/ https://analystprep.com/cfa-level-1-exam/economics/describe-roles-objectives-central-banks/#:~:text=The%20main%20objective%20performed%20by,objective%20of%20ensuring%20financial%20stability. https://www.economicshelp.org/blog/3667/economics/what-is-the-function-of-a-central-bank/ https://www.thebalance.com/what-is-a-central-bank-definition-function-and-role-3305827#:~:text=A%20central%20bank%20is%20an,unemployment%20low%2C%20and%20prevent%20inflation. https://www.yourarticlelibrary.com/banking/central-bank/difference-between-central-bank-and-commercial-bank-banking/69628 https://byjus.com/commerce/difference-between-central-bank-and-commercial-bank/#:~:text=Central%20bank%20can%20be%20called,providing%20deposit%20and%20credit%20facilities. https://www.economicshelp.org/macroeconomics/monetary-policy/effect-raising-interest-rates/ https://www.investopedia.com/articles/03/050703.asp https://www.investopedia.com/articles/investing/053115/how-central-banks-control-supply-money.asp http://www.canaktan.org/ekonomi/merkez-bankacilik/islevleri.htm https://www.economicsdiscussion.net/banks/central-bank-and-its-functions/4165 https://www.elibrary.imf.org/view/IMF022/12521-9781616353711/12521-9781616353711/12521-9781616353711_A010.xml?language=es&redirect=true&redirect=true https://www.central-bank.org.tt/about/our-mission/issue-redemption-currency https://acikders.ankara.edu.tr/pluginfile.php/23984/mod_resource/content/1/Bankacilik_S.ve_Mev_3.pdf https://www.thebalance.com/monetary-policy-tools-how-they-work-3306129 https://www.stlouisfed.org/in-plain-english/how-monetary-policy-works https://www.investopedia.com/terms/o/openmarketoperations.asp https://www.yatirimkredi.com/kaydi-para-nedir-bankalar-nasil-kaydi-para-yaratir.html https://medium.com/@e.etsebeth/central-banks-quest-to-dematerialize-money-e5e28c413bcc ../Downloads/bolum05-bilanco-(s1,1).pdf ../Downloads/mb.pdf https://saylordotorg.github.io/text_international-economics-theory-and-policy/s25-04-central-bank-intervention-with.html https://www.earnforex.com/guides/central-banks-control-foreign-exchange-rates/#:~:text=The%20process%20involves%20a%20barter,the%20exchange%20rate%20remains%20stable. https://www.investopedia.com/terms/m/monetary-reserve.asp https://www.economicshelp.org/blog/1047/economics/quantitative-easing/ https://www.investopedia.com/terms/i/international-reserves.asp https://www.investopedia.com/terms/b/banknote.asp https://thismatter.com/money/banking/central-bank-transactions.htm https://www.imd.org/research-knowledge/articles/3-key-challenges-to-central-bank-governance/ https://www.elibrary.imf.org/view/IMF071/06959-9781557751850/06959-9781557751850/ch13.xml?language=es https://www.elibrary.imf.org/view/IMF071/06083-9781589064409/06083-9781589064409/ch07.xml?language=es&redirect=true&redirect=true https://www.investopedia.com/ask/answers/041615/what-difference-between-repurchase-agreement-and-reverse-repurchase-agreement.asp https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/301119 https://www.bis.org/publ/qtrpdf/r_qt1912k.htm https://cleartax.in/s/repo-rate#repo https://www.financialexpress.com/what-is/repo-rate-meaning/1748807/ https://dergipark.org.tr/download/article-file/301108 http://acikerisim.ktu.edu.tr/jspui/bitstream/123456789/191/1/Tam%20Metin.pdf https://blog.mikro.com.tr/para-politikasi-ve-para-politikasi-kurulu/ https://www.paragaranti.com/detay-kutuphane-para-politikasi https://www.tcmb.gov.tr/wps/wcm/connect/TR/TCMB+TR/Main+Menu/Temel+Faaliyetler/Para+Politikasi/ https://acikders.ankara.edu.tr/pluginfile.php/23984/mod_resource/content/1/Bankacilik_S.ve_Mev_3.pdf https://www.tcmb.gov.tr/wps/wcm/connect/e6ccf55f-b2ac-4153-8d5a-c7ba61afa053/TCMB+TK+BASKI+WEB.pdf?MOD=AJPERES https://www.tcmb.gov.tr/wps/wcm/connect/e6ccf55f-b2ac-4153-8d5a-c7ba61afa053/TCMB+TK+BASKI+WEB.pdf?MOD=AJPERES https://vergidosyasi.com/2019/02/08/tc-merkez-bankasinin-temel-gorev-ve-yetkileri-nelerdir/ https://acikders.ankara.edu.tr/pluginfile.php/23984/mod_resource/content/1/Bankacilik_S.ve_Mev_3.pdf https://vergidosyasi.com/2019/02/08/tc-merkez-bankasinin-temel-gorev-ve-yetkileri-nelerdir/ https://acikders.ankara.edu.tr/pluginfile.php/23984/mod_resource/content/1/Bankacilik_S.ve_Mev_3.pdf https://vergidosyasi.com/2019/02/08/tc-merkez-bankasinin-temel-gorev-ve-yetkileri-nelerdir/ https://acikders.ankara.edu.tr/pluginfile.php/23984/mod_resource/content/1/Bankacilik_S.ve_Mev_3.pdf https://core.ac.uk/download/pdf/6247433.pdf https://www.economicsdiscussion.net/differences-between/differences-between-a-central-bank-and-commercial-bank/4139 https://www.capital.com.tr/haberler/tum-haberler/repo-nedir-nasil-hesaplanir#:~:text=Repo%20vadesi%20uzad%C4%B1k%C3%A7a%20faiz%20oran%C4%B1,(Vergi%20%C3%96ncesi)%20Repo%20Getirisidir. https://www.doviz.com/makale/repo-nedir/74 https://repo-getirisi.hesaplama.net/ https://www.tcmb.gov.tr/wps/wcm/connect/e9da357f-da90-42d6-9a54-569587068795/Bilanco_ve_AB_Kitap.pdf?MOD=AJPERES&CACHEI0D=ROOTWORKSPACE-e9da357f-da90-42d6-9a54-569587068795-m3fB7PC https://www.ecb.europa.eu/press/key/date/2006/html/sp060929.en.html https://www.bostonfed.org/news-and-events/speeches/the-role-of-central-banks-in-economic-and-personal-finance-education.aspx KAYNAKÇA