UPLOAD

    4K

    YAPAY ZEKA

    Published: November 30, 2018

    Yapay Zeka tanımları Yapay Zekanın tarihçesi Yapay Zeka Yaklaşımları Turing denemesi Yapay Zeka sorunlarına örnekler

    Comments

    YAPAY ZEKA

    • 1. Slide1 https://www.wowslides.com/ YAPAY ZEKA
    • 2. Sunum Planı: Sunum Planı: •Teorik/Felsefi Sorunlar •Çözüm Arayışları •Sonuç
    • 3. Slide50 Amaç: Yapay Zekanın ne olduğunu anlamak; Yapay zeka konuları, Yapay zeka yöntem ve araçları, Yapay zekanın ilgi alanları, Yapay zeka teknolojileri, Yapay zeka yöntemleri ile sorunların çözümü yolları hakkında bilgi edinmek; Basit yapay zeka uygulamaları geliştirmek.
    • 4. İçerik: İçerik: •Yapay Zeka tanımları •Yapay Zekanın tarihçesi •Yapay Zeka Yaklaşımları •Turing denemesi •Yapay Zeka sorunlarına örnekler
    • 5. Yapay Zeka konuları… Yapay Zeka konuları… •Arama •Oyun teorisi •Mantık •Bilgilerin ifade edilmesi •Planlama •Belirsiz durumlarda muhakeme yürütme •Doğal Dil İşleme •Kavrama •Robotik •Öğrenme
    • 6. Uygulama Alanları Uygulama Alanları •Robotik •Uzman sistemler •Otomatik çeviri programları •Doğal diller için anlam çözümleyiciler (belirli alanlardaki soruları anlama, metin anlama) •Doğal dilde cümle üreticiler (soyut şiir yazma, öykü yazma, bilgisayar ortamında sanat / müzik yapma vs.) •Ses çözümleyiciler (bir konuşmada belirli sözcükleri tanıma, ses birimleri arasındaki sınırları tespit etme vs.) •Oyun programları (satranç, briç, poker, go vs.) •Teorem kanıtlayıcılar / problem çözücüler •Görüntü çözücüler (elyazısı tanıma, elyazısı okuma, Çince veya Japonca metinleri okuma, fotograflarda önceden belirlenmiş nesneleri tanıma, insan yüzünü tanıma vs.)
    • 7. Zeka nedir? Zeka nedir? Zekâ, beynin öğrenme, anlama, soyut düşünme, sebeplendirme, planlama, problem çözme gibi zihinsel işlevlerine verilen isimdir. Kavramlar ve algılar yardımıyla soyut ya da somut nesneler arasındaki ilişkiyi kavrayabilme, soyut düşünme, muhakeme yürütme ve bu zihinsel işlevleri uyumlu şekilde bir amaca yönelik olarak kullanabilme yetenekleri zekâ olarak adlandırılmaktadır. Çok çeşitli kavramlardan oluşmasına rağmen zekâ en çok IQ testi sonucuna göre değerlendirilir.Zekâ araştırmacılarının esas hedefi insanlardır, fakat hayvanların da öğrenme, anlama vs. yetenekleri üzerinde çalışmalar yapılmaktadır. (wikipedia)
    • 8. Yapay Zeka nedir? Yapay Zeka nedir? Makina düşünebilir mi? •Düşüne bilerse, nasıl? •Düşünemezse, neden? •Akıllı düşünmek nedir? •Akıllı davranmak nedir?
    • 9. Yapay Zeka nedir? Yapay Zeka nedir? •Kesin tanımı yok! Bazen “Hesaplamaya dayalı Zeka- Computational Intelligence” de adlandırılır. •Yapay Zeka kavramı 1957 yılında Dartmouth New Hampshire’de yapılan bir konferansta ortaya atılmıştır. Bu konferansta insan zekasının benzetişiminin oluşturulması ve düşünen bilgisayarlar sorunları tartışılırdı.
    • 10. Yapay Zeka nedir? Yapay Zeka nedir? ‘düşünme ve akıllı davranış mekanizmasının bilimsel anlatımı ve bu mekanizmanın makinelerde somutlandırılması’ The American Association for Artificial Intelligence. ‘Yapay Zeka, insanın zekasını kullanarak insanın yapa bildiği işleri yapa bilen makinenin oluşturulması hakkında bilimdir.’ Marvin Minsky
    • 11. Yapay Zeka nedir? Yapay Zeka nedir? Yapay Zeka; bilgi edinme, algılama, görme, düşünme ve karar verme gibi insan zekasına özgü kapasitelerle donatılmış bilgisayarlardır. Zeki Bilgisayar Sistemi, insan davranışının zekiliği ile karşılaştırılabilir nitelikler sergileyen sistemdir. Örneğin, dilin anlaşılması, öğrenme, sorunların çözümü ve muhakeme.
    • 12. Akıllı / Zeki Davranış’ın ipuçları Akıllı / Zeki Davranış’ın ipuçları •Tecrübelerden öğrenme •Yeni bir duruma başarılı ve çabuk adaptasyon •Problem çözebilme •Bilgiyi bulma ve kullanma •Muhakeme edebilme •Raslantılardan yararlanabilme •Farklılar arasındaki benzerlikleri görebilme •Benzerler arasındaki farkları görebilme •Yeni fikirler / kavramlar üretebilme •Çok anlamlı / çelişki içeren bilgileri kullanabilme
    • 13. YZ’nin temeli YZ’nin temeli •YZ’nin temelinde bir sıra bilimler dayanmaktadır: •Bilgisayar bilimleri ve mühendisliği (donanım ve yazılım) •Felsefe (muhakeme kuralları) •Matematik (mantık, algoritmalar, optimizasyon) •Kavram bilimi ve psikoloji (insanın yüksek seviyede düşünme sürecinin modelleştirilmesi) •Sinir bilimi (insanın aşağı seviyede beyin faaliyetinin modelleştirilmesi) •Dilbilim
    • 14. Yapay Zeka’nın temeli Yapay Zeka’nın temeli Bilgisayar Bilimi & Mühendisliği YZ Matematik Kavram Bilimi Felsefe Psikoloji Dilbilim Biyoloji İktisat
    • 15. Zeki Sistemler Zeki Sistemler Dört sınıfa ayrılabiler: •İnsan gibi düşünen sistemler •İnsan gibi davranan sistemler •Rasyonel(Akılcı) düşünen sistemler •Rasyonel(Akılcı) davranan sistemler
    • 16. Yapay Zeka Problemleri Yapay Zeka Problemleri Yapay Zeka problemleri genel olarak aşağıdaki sınıflara ayrılabilir: Problem Çözümleme: Burada karmaşık kombinasyonel özellikli problemlerin sezgisel yöntemlerle çözümü ele alınmaktadır.
    • 17. Yapay Zeka Problemleri Yapay Zeka Problemleri Oyunların Modellenmesi: Burada genellikle satranç gibi stratejik oyunlar ele alınarak bilgisayarın insana benzer bir biçimde kararlar verebilmesinin nasıl sağlanacağına değinilmektedir. Bilgilerin Modellenmesi: Burada bilgilerin modellenmesi ve onların farklı yöntemlerle bilgisayara aktarılması üzerinde durulmaktadır. Ayrıca bilgisayarda farklı yöntemler kullanılarak çok büyük boyutlardaki bilgilere nasıl hızlı erişim sağlanacağı açıklanmaktadır.
    • 18. Yapay Zeka Problemleri Yapay Zeka Problemleri Otomatik Teorem İspatı: Burada matematik ve mantıkla ilişkili bir biçimde önermelerin ispatı ve yenilerinin bulunması üzerinde durulmaktadır. Uzman Sistemler: Uzmanlık konusundaki problemlerin çözümü ile ilgili özel bilgileri içermektedir. Bu sistemler, farklı alanlarda uzmanlaşmış kişiler tarafından çözümlenen sorunların bilgisayar yardımı ile çözümlenmesinde kullanılan sistemler olarak tanımlanabilir.
    • 19. Yapay Zeka Problemleri Yapay Zeka Problemleri Doğal Dilin İşlenmesi: Burada genellikle diyaloglu soru-cevap biçiminde olan sistemler, anlama, cümlelerin analizi (morfoloji, sentaks, semantik ve pragmatik), hata düzeltilmesi, otomatik çeviri problemleri ele alınmaktadır. Örüntü Tanıma: Burada görsel ve işitsel nesnelerin tanınması araştırılmaktadır. Tıbbi bir görüntünün tanınması, sahne (scene) analizi, el yazısı veya basılı karakter tanınması bu gruptan olan problemlerdir. Robotik: Mekanik biçimde tasarlanmış ve akıllıca denilebilen bilgilerle donatılmış sistemler düşünülmektedir
    • 20. ASİMO ASİMO •Hareketleri Tanıma •Jest ve Mimikleri Tanıma •Çevre Tanıma •Sesleri Ayırt Edebilme •Yüz Tanıma
    • 21. Zeki Sistemler Zeki Sistemler düşünme İnsansı Rasyonel İdrak modelleme Eliza, Turing denemesi Sorunların mantık ifadeleri ile verilmesi Akıllı Ajanlar (Vekiller) YZ bu alanlarda gelişmeye meyillidir davranma
    • 22. Zeki Sistemler Yapay zeka disiplinin amacı İnsan gibi veya rasyonel düşünen veya davranan programlar/ makineler yapmaktır. İNSAN GİBİ RASYONEL DÜŞÜNEN DAVRANAN
    • 23. Turing Testi İnsan Gibi Davranma: Turing Testi •Davranışsal yaklaşım •Sonucun nasıl alınması önemli değil, önemli olan bu sonuçların insanın aldığı sonuçlara benzer olmasıdır •Turing Denemesi (Alan Turing, 1950). •Zekânın tanımlanmasına işlevsel yaklaşım: zeki varlıklardan ayırt edilemezlik üzerine kurulu bir test. •Testi geçecek bilgisayar programının sahip olması gereken yetenekler: 1) Doğal Dil İşleme 2) Bilgi Gösterimi 3) Otomatik Akıl Yürütme 4) Öğrenme 5) Algılama 6) Robotik hareket
    • 24. İnsan gibi düşünme İnsan Gibi Düşünme: Bilişsel Modelleme Yaklaşımı •Kavram bilimi yaklaşımı •Yalnız davranışın ve giriş-çıkışların değil, muhakeme sürecinin de göz önüne alınması. •Hesaplama modeli sonuçların nasıl alındığını yansıtmalıdır •GPS (General Problem Solver): Amaç yalnız insansı davranışları (ELIZA gibi) üretmek değil, hem de aynı meselenin insan tarafından çözülmesi zamanı atılan adımlara benzer muhakeme süreci adımları ardışıklığını üretmektir •Zihinsel süreçleri anlamanın yolları: 1) İç-gözlem 2) Psikolojik deneyler 3) Dilbilim •Disiplinler-arası bir alan olan Bilişsel Bilim Yapay Zekadan bilgisayar modellerini ve Psikolojiden deneysel teknikleri alıp bir araya getirerek insan zihninin nasıl çalıştığına ilişkin teoriler üretir.
    • 25. Yapay Zeka Nedir?  Rasyonel Düşünme: “Düşüncenin Yasaları” Yaklaşımı •Bilginin tasvirinin, muhakemenin, öğrenmenin formal modellerinin geliştirilmesi •Doğruluğu kanıtlanmış ve optimal çözümün bulunmasını sağlayan sistemler •Aristoteles, “Doğru Düşünmenin Yasalarını” ilk formüle eden düşünürlerdendir. •=> “Syllogisms” => Mantık •Yapay Zekaya Mantıkçı Yaklaşım: Mantık programlarına dayanarak akıllı sistemler üretmeyi amaçlayan yaklaşım. •Üç Önemli Problem: 1) Bilginin formüle edilmesi 2) Teorik olarak çözülemez sorunların varlığı 3) Teorik olarak çözülebilenin pratikte çözülemezliği
    • 26. Yapay Zeka Nedir?  Yapay Zeka Nedir? Rasyonel Davranma: Rasyonel ‘agent’ yaklaşımı •Verilmiş giriş kümelerine uygun çıkışların üretilmesi; bu çıkışlar her zaman doğru olmaya bilir, fakat iş tamamlanmış oluyor •Büyük sorun uzayında çözümün aranmasını sınırlayan sezgisel yöntem ve kuralların, basitleştirmelerin kullanımı •Sezgisellik optimal çözüme güvence vermiyor; ama genellikle çok yeterli çözüm öneriyor ‘Agent’ programlarını diğer programlardan ayıran yönler: -Otonom kontrol -Ortamı algılama -Uzun bir zaman diliminde varlığını sürdürme -Değişime uyum gösterme -Empati •Rasyonel ‘agent’ en iyi sonuca ulaşacak şekilde davranır.
    • 27. İnsan zekası ve bilgisayar zekası İnsan zekası ve bilgisayar zekası homo sapiens- akıllı insan İnsan zekasına basit örnek: •İnsan gözünün bir hücresinin 10 ms’de yaptığı işlem 100 değişkenli 500 doğrusal olmayan diferansiyel denklemler sisteminin çözümüne eşittir. •Dünyada en güçlü süperbilgisayarların bu sistemi çözmesi için birkaç dakika gerekmektedir. •İnsan gözünde biri birleriyle bilgi iletişiminde en az 10 milyon hücre bulunmaktadır. •Bu nedenle, gözün her saniyede yaptığı “alışık” işi yapmak için süperbilgisayara en azından 100 yıl gerekebilir.
    • 28. GENEL TARİHÇE GENEL TARİHÇE Herşey düşünce süreçlerinin mekanikleştirilmeye çalışılması ile başladı. Aristoteles mantığı ve Euclid (Öklid) geometriyi kodladı. 19. Yüzyılda Boole ve Morgan daha da ileri gidip çıkarım şemalarını kodladılar. Boole kitabına “Düşüncenin Yasaları” adını verdi. Russell ve Whitehead “Matematiğin Prensipleri” kitabını yazdı. Gödel çağdaş mantığın iflasını gösterdi. Turing tek bir evrensel makinenin programı olarak Turing makinelerini geliştirdi. McCulloch ve Pitts Turing’in “hesaplanabilirlik” tezine dayalı sinir hücresi (nöron) modellerini geliştirdiler. Doğal Dil İşleme teknikleri ileri düzeylere ulaştı (örn: ALICE, ELIZA).
    • 29. Aristoteles’in Syllogistic Mantığı Aristoteles’in Syllogistic Mantığı •Mantık bilimi 2000 yıldan daha uzun bir süre önce, Aristoteles’in bir dizi düşünceyle ilgili felsefi sezgiyi Syllogism’ler biçiminde biraraya toplayıp düzenlemesiyle başladı. •Syllogism’ler iki öncülden bir sonucun elde edildiği özel türde çıkarımlardır: Bütün çocuklar ben-merkezcidir. Bazı insanlar ben-merkezci değildir. ----------------------------------------------- Bazı insanlar çocuk değildir. •Yalnızca aşağıdaki türden önermeler Aristoteles’in çıkarım şemalarında yer alır: Bütün A’lar B’dir. Bütün A’lar B değildir. Bazı A’lar B’dir. Bazı A’lar B değildir.
    • 30. Öklid’in Aksiyomları Öklid’in Aksiyomları Öklid (Euclid) 10 aksiyom öne sürmüştür. Bunlardan, genel kavramlar olarak adlandırdığı, 5 tanesi Geometriye özgü değildir: 1.Aynı şeye eşit olan iki şey birbirine de eşittir. 2.Eğer eşit iki şeye eşit miktarlar eklenirse, elde edilen bütünler de eşit olur. 3.Eğer eşit iki şeyden eşit miktarlar çıkarılırsa, kalanlar da eşit olur. 4.Birbiriyle çakışan/örtüşen şeyler birbirine eşittir. 5.Bütün parçadan büyüktür. Diğer 5 aksiyom Geometriye özgüdür ve Öklid bunlara postülalar demiştir: 1.Herhangi bir noktadan bir başka herhangi bir noktaya bir doğru çizmek mümkündür. 2.Bir doğru boyunca sürekli olarak sonlu uzunlukta doğrular üretebiliriz. 3.Verilen herhangi bir merkez ve herhangi bir mesafe ile bir çember tanımlayabiliriz. 4.Bütün dik açılar birbirine eşittir. 5.Eğer iki doğruyu kesen bir üçüncü doğru aynı tarafta iki dik açıdan daha küçük iç açılar oluşturuyorsa, kesilen iki doğru bu tarafta sonsuza kadar uzatılırsa kesişirler.
    • 31. Boole Mantığı ve De Morgan Yasaları Boole Mantığı ve De Morgan Yasaları •19. YY. matematikçisi George Boole’dan adını alan Boole Mantığı (Boolean Logic), bütün değerlerin Doğru ya da Yanlış’a indirgendiği bir Cebir türüdür. Bool mantığı her bitin alabileceği 0 ve 1 değerlerinden oluşan ikili sistemle çok iyi örtüştüğü için Bilgisayar Bilimleri açısından özel bir önem taşır. •19. YY. mantık ve matematikçisi Augustus De Morgan’dan adını alan De Morgan Yasaları (ya da De Morgan Teoremi) Bool Cebrinin ve Küme Teorisinin iki önemli prensibini oluşturur: •değil (P ve Q) = (değil P) veya (değil Q) •değil (P veya Q) = (değil P) ve (değil Q)
    • 32. Russell ve Whitehead’in Matematik Prensipleri Russell ve Whitehead’in Matematik Prensipleri •Bertrand Russell ve Alfred North Whitehead 1910-1913 arasında bütün klasik mantığın önermelerini ifade etmek amacıyla mantıksal simgeciliğin dilini kullanarak Principia Mathematica’yı yazdılar. •20. YY.’ın başında Russell ve arkadaşları mantıksal paradoksları tartışma konusu yaptılar: Russellın Paradoks’u: Kendi kendisinin elemanı olmayan bütün kümeleri içeren küme. Berber Paradoksu: Köyde kendi kendine tıraş olmayan herkesi köy berberi tıraş eder? Berberi kim tıraş eder. Epimenides (Girit’linin) Paradoks’u: Bütün Girit’liler yalancıdır. Yalancının Paradoksu: “Ben yalancıyım” ya da “Bu cümle yanlıştır.”
    • 33. Gödel’in Eksiklik Teoremi Gödel’in Eksiklik Teoremi •Gödel Yalancının Paradoksunu aşağıdaki şekilde değiştirdi: “Bu önerme ispatlanabilir değildir.” •Aritmetiğin her tutarlı biçimselleştirilmesi için öyle aritmetik doğrular vardır ki, bunlar bu biçimsel sistem içinde ispatlanabilir değillerdir. •Gödel Teoremi: İnsanların doğruluğunu bildiği ama makinelerin bunu ispatlayamadığı doğrular vardır.
    • 34. ALAN MATHISON TURING KİMDİR? • 23 Haziran 1912’ de Londra’ da doğdu. • 1938’de ABD Princetown Üniversitesi’nde Alonzo Church’un yanında hazırladığı teziyle doktor oldu. • İngiltere’ye döndüğünde, II.Dünya Savaşı sırasında Almanların “Enigma” kodlarının çözülmesinde önemli rol oynadı. • 1945’ te Automatic Computing Engine (ACE) olarak adlandırılan büyük bir bilgisayarın tasarım, yapım ve kullanım çalışmalarını yönetti. • 1950 yılında Mind dergisinde yayınlanan “Computing Machinery and Intelligence” adlı makalesinde bugün TURING TESTİ olarak bilinen ünlü testi açıklamıştır. • 1954’te intihar ederek öldüğü sanılıyor. ALAN MATHISON TURING KİMDİR?
    • 35. Karar Problemi Karar Problemi •Alan Turing’i şimdilerde Turing Makinesi denilen kuramsal cihazı tasarlamaya yönelten şey Karar Problemidir: “Her formel sistem (biçimsel dizge) F için; F’deki her dilbilgisel olarak doğru dizi hakkında ‘karar veren’ sonlu olarak betimlenebilir bir formel sistem bulmak mümkün müdür?” (Casti & Depauli 2000)
    • 36. Turing Testi Turing Testi •Turing zeki makinelerin insan beyninin ayrıntılı tasarımının yapılarak oluşturulabileceğine inanırdı. 1950'de "Turing testi" diye bilinen bir makale yayınladı. Test bir kimsenin klavye aracılığı ile bir insana ve bir zeki makineye soru sormasından oluşmaktadır •Turing’in vurgulamak istediği nokta, bilgisayarda zeki davranışı üreten sürecin insan beynindeki süreçlerin modellenmesiyle elde edilebileceği gibi tamamen başka ilkelerden de hareket edilerek üretilmesinin mümkün olmasıdır.
    • 37. Turing Testi (Tanım) Turing Testi (Tanım) •Kriter: Bilgisayar/makine sorduğumuz herhangi bir soruya insanınkinden ayırt edilemeyecek yanıtlar veriyorsa gerçekten düşünmektedir. •Test Düzeneği: §Bilgisayar, gönüllü bir insanla birlikte sorgulayıcının görüş alanının dışında bir yere saklanır. §Sorgulayıcı, yalnız soru sormak suretiyle, hangisinin bilgisayar olduğunu saptamaya çalışır. §Sorgulayıcının soruları, daha önemlisi aldığı yanıtlar, tamamen ses gizlenerek, yani ya bir klavye sisteminde yazılarak veya bir ekran gösterilerek verilir. §Sorgulayıcıya, bu soru/cevap oturumunda elde edilen bilgiler dışında, her iki taraf hakkında hiçbir bilgi verilmez. §İnsan denek soruları içtenlikle yanıtlar ve kendisinin insan, öteki deneğin bilgisayar olduğuna dair sorgulayıcıyı ikna etmeye uğraşırken, bilgisayar ‘yalan’ söylemeye programlanmış olduğu için kendisinin insan olduğuna sorgulayıcıyı inandırmaya çalışır.
    • 38. Turing Testi (Örnek Sorgulama 1) Turing Testi (Örnek Sorgulama 1) Sorgulayıcı: “Please write me a sonnet on the topic of the Forth Bridge.” Program: “Count me out on this one. I never could write poetry.” Sorgulayıcı: “Add 34957 to 70764.” Program: “(Pause about 30 seconds and then give answer as) 105621.” Alan Turing
    • 39. Turing Testi (Örnek Sorgulama 2) Turing Testi (Örnek Sorgulama 2) •8 Kasım 1991’de Boston Bilgisayar Müzesi dünyanın ilk uygulamalı Turing testini gerçekleştirdi. Aşağıda birincilik ödülünü kazanan PC Terapist III adlı programla hakem arasında geçen söyleşiden bir kesit yer almakta: Program: “Belki de ilişkinde eşinden yeterince şefkat görmüyorsun.” Hakem: “İlişkilerde çatışmayı ve sorunları önlemek için temel öğeler nelerdir?” Program: “Benim düşündüğümü düşünmediğini düşünüyorum.”
    • 40. Turing Testi  (Örnek Sorgulama3) Turing Testi (Örnek Sorgulama3) Soru:- Şiirin kahramanının gelişinin “Milat gününe”ne benzetildiğini söyleye bilir misin? Cevap:-Bir anlamda, evet. Soru:- Ama “Milat günü” bir kış günüdür, neden kahraman için böyle bir karşılaştırma olumlu sayılsın ki? Cevap:-Siz ciddi misiniz? “Kış günü” sıradan bir gündür, “Milat günü” ise özeldir, bir bayramdır. Soru: Şiirin birinci satırında “ben seni yaz gününe benzetiyorum” cümlesindeki “yaz günü” yerine “ bahar günü “ yazarsak , daha güzel olmaz mı? Cevap: -Ama bu halde şiirin ahengi bozulacak Soru: -”kış günü” yazılsa ,nasıl? Cevap: - Kim “kış günü” ne benzetilmek ister ki?
    • 41. Turing Testi (Sonuç) Turing Testi (Sonuç) •Turing testini geçebilecek bir program henüz yapılamadı. •Turing testinin taraftarlarına göre bilgisayar çok geçmeden Turing testinden başarıyla geçecektir. •Turing, başlangıçta ‘vasat’ bir sorgulayıcı, 10 gigabyte bellekli bir bilgisayar ile ve sadece beş dakikalık bir sorgulamayla, 2000 yılına kadar, yüzde 30 başarı oranı öngörmüştü. •Bazı insanları her zaman kandırabiliriz. •Turing testini geçebilecek bir programın, dili insan gibi kullanabilmesi gerekir. •Turing testini geçebilecek bir programın yalan söyleyebilmesi gerekir. •Yalan söyleyebilmek bilinç ve istenç (irade) gerektirir.
    • 42. Çin odası Çin odası •California üniversitesinden John SEARLE bilgisayarların düşünemediğini göstermek için bir düşünce deneyi tasarlamıştır. •Bir odada kilitli olduğunuzu düşünün ve odada üzerlerinde Çince tabelalar bulunan sepetler olsun. Fakat Siz Çince bilmiyorsunuz. Ama elinizde Çince tabelaları açıklayan bir kural kitabınız var. Kurallar Çince’yi tamamen biçimsel olarak, yani söz dizimlerine uygun olarak açıklamaktadır. Dışarıdaki Çinlilerin soruları kağıtlar üzerine yazılarak bir yolla odaya getirilir. Bu sorulardaki simgeleri önceden elinizde olan ”yanıtlarla” karşılaştırıp uygun yanıt kağıdını seçip dışarıya gönderiyorsunuz. •Çince hiçbir şey anlamadığınız halde dışarıdakiler sizin Çince bildiğinizi düşünüyorlar. •Bilgisayarda da sizde olduğu gibi, açıklanmamış Çince simgeleri işleten bir biçimsel program vardır ve bir dili anlamak , bir takım biçimsel simgeleri bilmek demek değil, akıl durumlarına sahip olmak demektir.
    • 43. ELIZA programı ELIZA programı •ELIZA , Joseph Weizenbaum tarafından 1966’da geliştirilmiş bir bilgisayar programıdır (hastaların yanıtlarını bir kadar değiştirip soru biçimine dönüştürerek bu soruları hastalarından soran Rogerian therapist’ini taklit ediyor). Örneğin, “kafam ağrıyor” sorusuna “neden söylüyorsun ki, kafam ağrıyor”, ve ya “anam bana kızgındır” sorusuna “sizin ailede daha kimler sana kızgındır” gibi yanıtlar veriyor. •ELIZA ismi, George Bernard Shaw‘nun Pygmalion oyununun kahramanlarından birisi, yüksek cemiyet mensupları gibi konuşmayı öğrenmek isteyen Eliza Doolittle’nin isminden alınmıştır. •Carl Rogers (1902-1907) amerikan psikoterapistidir •Joseph Weizenbaum bilgisayar bilimleri üzere MIT emekli profesörüdür.
    • 44. Eliza deneme programı Eliza deneme programı •USER: My mother takes care of me. •ELIZA: Who else in your family takes care of you ? •USER: My father. •ELIZA: Your father ? •USER: You are like my father in some ways. •ELIZA: What resemblance do you see ? •USER: You are not very aggressive but I think you don't want me to notice that. •ELIZA: What makes you think I am not very aggressive ? •USER: You don't argue with me. •ELIZA: Why do you think I don't argue with you ? •USER: You are afraid of me. •ELIZA: Does it please you to believe I am afraid of you ? •USER: My father is afraid of everybody. •ELIZA: What else comes to your mind when you think of your father ?
    • 45. Yapay Zeka Örnekleri Yapay Zeka Örnekleri Özerk (Sürücüsüz) araçlar: DARPA’nın maliyeleştirdiği ve Carnegie Mellon University’nin geliştirdiği bilgisayarlı sistem, kamyoneti , ortalama 63 mil hızla gece ve gündüz, yağmurlu ve açık havada,Washington’dan San Diego’ya kadar olan 2849 mil yolda süre bilmiştir. Satranç bilgisayarı: IBM araştırmacıları tarafından geliştirilmiş satranç bilgisayarı o zamanki dünya şampiyonu Gary Kasparov’u yenmiştir. Matematik ve Geometri teoremlerinin ispatı: Argonne National Laboratories’de geliştirilmiş bilgisayar sistemi insanın, yaratıcılık olarak değerlendirebileceği yöntemleri kullanmakla matematik varsayımları ispatlayabilmiştir.
    • 46. Yapay Zeka Örnekleri Yapay Zeka Örnekleri Bilimsel sınıflandırma: Uzak yıldızlardan ve galaksilerden gelen zayıf sinyalleri öğrenmekle, bu yıldızların uzman sınıflandırılması yapılmıştır. Gelişmiş Kullanıcı arayüzleri: PEGASUS, American Airlines EAASY SABRE ‘in yer ayırma sisteminde kullanılan konuşabilen ara yüzüdür. Sistem telefonla büyük, çevrimiçi, dinamik veri tabanlarının bulunduğu bilgisayarlara erişerek , uçuş bilgilerini alıyor ve yer ayırma işlemlerini gerçekleştiriyor. Web-tabanlı Uygulamalar; Örneğin, Amazon.com
    • 47. Yapay Zeka Örnekleri Yapay Zeka Örnekleri •1991 Körfez savaşında, Amerika tüm lojistik planlamasını YZ yazılımlarına yaptırdı. •Mars’ta otonom bir robot •Kare bulmacaları çoğu insandan daha iyi çözebilen bir yazılım Proverb •Kısıtlı alanda konuşma, ses anlayan programlar (Pegasus, seyahat yardımcısı) •Tıbbi uzman sistemler doktorları tehdit ediyor. •Otomatik Teorem ispatlayıcılar •Cerrahi robotları (HipNav)
    • 48. Yapay Zeka Örnekleri Yapay Zeka Örnekleri Skıcat: Uzay teleskoplarından gelen terabyte’larca görüntü verisinde ilginç nesneleri tanımlayan program, % 94 sınıflandırma başarısı, insan kabiliyetlerinin ötesinde Jupiter: Hava tahmin sistemi
    • 49. Yapay Zeka Örnekleri Yapay Zeka Örnekleri •Postanelerde otomatik adres tanıma ve mektup kümeleme •Bankalarda •İmza doğrulama sistemleri •Otomatik kredilendirme kararları •Kredi kartı yolsuzluklarını otomatik belirleyebilme •İnternet: Web’de gezinti dizinden yaş, cinsiyet, lokasyon tahmini •Dijital Kameralar: Otomatik yüz bulma ve odaklanma
    • 50. YZ çalışmalarında karşılaşılan sürprizler YZ çalışmalarında karşılaşılan sürprizler •İnsanlar için zor, makineler için kolay görevler: •Satranç •Taşıma planlama •Havayollarında uçuş saatlerini planlama •Fraud (internette kredi kartı yolsuzluğu) tanıma •Teorem ispatlama •Kare bulmaca
    • 51. YZ çalışmalarında karşılaşılan sürprizler YZ çalışmalarında karşılaşılan sürprizler •İnsanlar için kolay, makineler için zor görevler: •Konuşma tanıma •Yüz tanıma •Beste / resim yapma •Motor aktiviteler (yürümek) •Dil anlama •Dünya bilgisi (Ör: Balıkların kaç ayağı var?)
    • 52. Sonuç: Sonuç: •Yapay Zeka, zeki bilgisayar sistemlerinin tasarımı ile ilgilenen bilgisayar bilimidir. •Bir yandan temel teorik ve felsefi sorunlara yanıt aranırken, diğer yandan Yapay Zeka çalışmaları devam etmektedir. •Yapay Zeka ile insan zekası mukayese edilmezdir •Zeki Sistemlerin geliştirilmesinde iki yaklaşım: •İnsansı düşünen ve davranan sistemler •Rasyonel düşünen ve davranan sistemler
    • 53. Kaynaklar •Esas kaynak: Stuart Russel, Peter Norvig, Artificial Intelligence. Modern Approach, Prentice Hall, 2003 •Türkçe kaynak: Vasif Nabiyev, Yapay Zeka, Seçkin Yayınları, 3. baskı 2010.